โรคหลอดเลือดหัวใจ: 5 สัญญาณอันตรายที่คุณควรรู้ก่อนสาย

ภาพรวมของโรคหลอดเลือดหัวใจ

โรคหลอดเลือดหัวใจเป็นภาวะที่หลอดเลือดซึ่งนำเลือดไปเลี้ยงหัวใจเกิดการตีบตันหรือแข็งตัว มักเกิดจากการสะสมของคราบไขมัน (พลัค) บริเวณผนังหลอดเลือด ทำให้เลือดไหลเวียนได้ไม่ดีเท่าที่ควร ภาวะนี้สามารถนำไปสู่ปัญหาสุขภาพร้ายแรง เช่น ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน และเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆ ทั่วโลกในปัจจุบัน การรักษาและการป้องกันที่ก้าวหน้าช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากโรคนี้ได้อย่างมีนัยสำคัญ

ภาวะหลอดเลือดหัวใจสามารถแบ่งออกเป็นสองกลุ่มหลักคือ กลุ่มอาการหลอดเลือดหัวใจเฉียบพลัน (ซึ่งรวมถึงภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายชนิด ST segment elevation, ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายชนิด Non-ST segment elevation และอาการเจ็บหน้าอกแบบไม่คงที่) และภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบแบบคงที่

สาเหตุของโรคหลอดเลือดหัวใจ

สาเหตุหลักของโรคหลอดเลือดหัวใจมักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน โดยมีสาเหตุสำคัญคือการก่อตัวของคราบไขมันในหลอดเลือดหัวใจ:

• การสะสมของคราบไขมันในหลอดเลือดหัวใจ: เมื่อคราบไขมันก่อตัวขึ้นในผนังหลอดเลือด จะทำให้หลอดเลือดหัวใจตีบแคบลงจนถึงระดับหนึ่ง ส่งผลให้กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดและอาจแสดงอาการเจ็บหน้าอก หากคราบไขมันเกิดการปริแตกอย่างกะทันหัน จะกระตุ้นให้เกิดกระบวนการจับตัวเป็นลิ่มเลือด ซึ่งจะอุดตันหลอดเลือดหัวใจและนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันได้

• การหดเกร็งของหลอดเลือดหัวใจ: การหดตัวของหลอดเลือดหัวใจเฉพาะจุดหรือทั่วทั้งเส้นก็อาจเป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะนี้ได้

• ความผิดปกติของหลอดเลือดฝอยขนาดเล็กในหัวใจ: การทำงานที่บกพร่องของหลอดเลือดฝอยขนาดเล็กเหล่านี้ก็ส่งผลต่อการไหลเวียนเลือดของหัวใจได้เช่นกัน

อาการแสดงของภาวะหัวใจขาดเลือด

อาการเจ็บหน้าอกหลักของโรคหลอดเลือดหัวใจมักแสดงออกด้วยลักษณะเฉพาะหลายประการ:

• รู้สึกเจ็บแบบบีบรัด แน่น หรือกดทับ บริเวณหลังกระดูกหน้าอก อาจลามไปที่คอ กราม ไหล่ซ้าย และแขนซ้าย

• อาการมักเกิดขึ้นเป็นประจำ และจะเพิ่มขึ้นเมื่อออกแรงมาก มีความเครียด หรือสัมผัสอากาศเย็น อาการเหล่านี้มักคงอยู่เป็นเวลาประมาณ 3-15 นาที

• อาการเจ็บหน้าอกจะดีขึ้นเมื่อพักผ่อน หรือเมื่อใช้ยาขยายหลอดเลือด เช่น ไนโตรกลีเซอรีน

หากมีครบทั้งสามลักษณะนี้ เรียกว่าอาการเจ็บแน่นหน้าอกแบบฉบับ หากมีเพียง 2 ใน 3 ข้อ ถือเป็นอาการเจ็บแน่นหน้าอกที่ไม่ใช่แบบฉบับ แต่หากมีเพียง 1 ข้อหรือไม่ตรงตามเกณฑ์เลย ควรพิจารณาสาเหตุอื่นที่ไม่ใช่ภาวะหลอดเลือดหัวใจ

อาการเจ็บหน้าอกที่มีลักษณะดังกล่าวข้างต้นเรียกว่าอาการเจ็บแน่นหน้าอกแบบคงที่ แต่หากอาการเจ็บหน้าอกเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน แม้ในขณะพักผ่อน หรือเกิดขึ้นเมื่อทำกิจกรรมที่ปกติไม่เคยทำให้เจ็บหน้าอก เรียกว่าอาการเจ็บแน่นหน้าอกแบบไม่คงที่ การเจ็บหน้าอกอย่างรุนแรงที่นานเกิน 20 นาที ควรสงสัยว่ากำลังเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน

ในผู้ป่วยสูงอายุ โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวาน อาการเจ็บหน้าอกอาจไม่ชัดเจนหรือไม่เป็นไปตามแบบฉบับ ผู้ป่วยบางรายอาจมาโรงพยาบาลด้วยภาวะหัวใจล้มเหลวโดยไม่เคยมีอาการเจ็บหน้าอกมาก่อน แต่การตรวจหลอดเลือดหัวใจกลับพบการตีบอย่างมีนัยสำคัญ กรณีเช่นนี้เรียกว่าภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดแบบไม่แสดงอาการ

ปัจจัยเสี่ยงต่อภาวะหัวใจและหลอดเลือด

• เพศชาย

• อายุมากขึ้น

• การสูบบุหรี่

• ภาวะอ้วน

• โรคเบาหวาน

• ไขมันในเลือดสูง

• ความดันโลหิตสูง

• การมีกิจกรรมทางกายไม่เพียงพอ

การป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจ

• เลิกสูบบุหรี่อย่างเด็ดขาด

• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสมหากมีน้ำหนักเกิน

• ออกกำลังกายเป็นประจำ: อย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน 5 วันต่อสัปดาห์

• เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์: เน้นผักและผลไม้สด ลดการบริโภคไขมันจากสัตว์ และเลือกใช้น้ำมันพืชแทน ลดอาหารแปรรูป และหลีกเลี่ยงอาหารรสเค็มจัด เช่น ส้มตำปลาร้า หรืออาหารหมักดอง เพื่อสุขภาพที่ดีของหัวใจ

• ควบคุมความดันโลหิต: ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินและรับประทานยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด

• ควบคุมระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

การวินิจฉัยภาวะหัวใจขาดเลือด

สำหรับการเจ็บหน้าอกเฉียบพลัน:

• การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG): ควรทำทันทีเมื่อผู้ป่วยมาถึงโรงพยาบาล เพื่อหาสัญญาณบ่งชี้ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน เช่น ST segment elevation, ST depression หรือ T wave ที่สูงแหลมในระยะแรกเริ่ม

• การตรวจเลือด: เอนไซม์หัวใจ Troponin T หรือ Troponin I เป็นตัวบ่งชี้การตายของกล้ามเนื้อหัวใจ ซึ่งเป็นเกณฑ์ในการวินิจฉัยภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน

• การตรวจอัลตราซาวนด์หัวใจฉุกเฉิน: ในกรณีที่ไม่ชัดเจน อาจจำเป็นต้องทำการตรวจอัลตราซาวนด์หัวใจฉุกเฉิน เพื่อหาความผิดปกติของการเคลื่อนไหวผนังกล้ามเนื้อหัวใจเฉพาะที่

สำหรับการเจ็บหน้าอกเรื้อรังและคงที่:

• การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG): เป็นวิธีแรกที่จำเป็นในการวินิจฉัยภาวะหลอดเลือดหัวใจ โดยอาจพบการเปลี่ยนแปลง เช่น ST depression แบบลงแนวราบ คลื่น T คว่ำ หรือคลื่น Q ที่แสดงถึงกล้ามเนื้อหัวใจตายเก่า หากการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เกิดขึ้นขณะมีอาการ จะยิ่งยืนยันภาวะหัวใจขาดเลือด

• การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจขณะออกกำลังกาย (EST): ทำการบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจอย่างต่อเนื่องขณะผู้ป่วยทำกิจกรรม เช่น เดินบนลู่วิ่งหรือปั่นจักรยาน เพื่อหาสัญญาณเปลี่ยนแปลงที่อาจบ่งชี้ถึงภาวะนี้ หาก ECG ขณะพักปกติแต่สงสัยว่ามีภาวะนี้

• การตรวจอัลตราซาวนด์หัวใจและอัลตราซาวนด์หัวใจขณะออกกำลังกาย: การตรวจ Doppler หัวใจอาจพบความผิดปกติของการเคลื่อนไหวผนังกล้ามเนื้อหัวใจที่ลดลงหรือหายไปตามบริเวณที่หลอดเลือดหัวใจเลี้ยง หากอัลตราซาวนด์หัวใจปกติ อาจทำการตรวจอัลตราซาวนด์หัวใจโดยการให้ยา Dobutamine เพื่อเพิ่มการบีบตัวของหัวใจ หากพบความผิดปกติของการเคลื่อนไหวขณะตรวจ ก็มีคุณค่าในการวินิจฉัยภาวะหัวใจขาดเลือด

• การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์หลอดเลือดหัวใจ (CT Coronary Angiography): สามารถประเมินภาพหลอดเลือดหัวใจ ระดับการตีบ และตำแหน่งที่ตีบได้ อย่างไรก็ตาม อาจไม่แม่นยำในกรณีที่หลอดเลือดหัวใจมีหินปูนเกาะจำนวนมาก

• การฉีดสีสวนหัวใจ (Coronary Angiography): เป็นวิธีการที่ซับซ้อนและมีการรุกล้ำ โดยจะสอดสายสวนผ่านทางหลอดเลือด (เช่น หลอดเลือดแดงที่ข้อมือหรือขาหนีบ) ไปยังหลอดเลือดหัวใจ เพื่อถ่ายภาพและประเมินระดับการตีบ รวมถึงสามารถวัดค่า FFR และ IVUS ได้

• การตรวจเลือดเพิ่มเติม: ตรวจเอนไซม์หัวใจ (Troponin T หรือ I, CK, CK-MB) เพื่อคัดกรองภาวะหลอดเลือดหัวใจเฉียบพลัน และตรวจระดับไขมัน (Cholesterol, Triglyceride, LDL-C, HDL-C), น้ำตาลในเลือด (Glucose, HbA1C), การทำงานของตับและไต เพื่อวินิจฉัยโรคและปัจจัยเสี่ยงร่วมอื่นๆ

แนวทางการรักษาภาวะหลอดเลือดหัวใจ

แนวทางการรักษาภาวะนี้แบ่งออกเป็นสองกลุ่มหลัก ได้แก่ ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน และภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบแบบคงที่

• ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันชนิด ST segment elevation: หากผู้ป่วยมีภาวะนี้และมาถึงโรงพยาบาลภายใน 12 ชั่วโมงหลังเริ่มมีอาการ จำเป็นต้องได้รับการรักษาแบบฉุกเฉินด้วยการสวนหัวใจ โดยการสอดสายสวนผ่านหลอดเลือดแดงบริเวณปลายแขนหรือขาหนีบ เพื่อขยายหลอดเลือดและใส่ขดลวด (Stent) หากมาถึงล่าช้ากว่า 12 ชั่วโมง แต่ยังอยู่ภายใน 48 ชั่วโมง ก็ยังคงสามารถพิจารณาการรักษาด้วยวิธีนี้ได้

• ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันชนิด Non-ST segment elevation และอาการเจ็บหน้าอกแบบไม่คงที่: การรักษาจะพิจารณาจากระดับความเสี่ยงของผู้ป่วย โดยใช้คะแนน GRACE เป็นเกณฑ์ในการตัดสินใจกำหนดเวลาการสวนหัวใจ

การรักษาด้วยยาโดยทั่วไปสำหรับผู้ป่วยที่เคยใส่ขดลวดหัวใจ หรือผู้ป่วยภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบแบบคงที่ จะถูกกำหนดโดยแพทย์ผู้ดูแลเป็นรายบุคคล

ข้อบ่งชี้ในการทำหัตถการเปิดหลอดเลือดซ้ำในผู้ป่วยภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบแบบคงที่: หากการรักษาด้วยยาอย่างเต็มที่แล้วอาการยังไม่ดีขึ้น อาจพิจารณาการสวนหัวใจเพื่อขยายหลอดเลือด หรือการผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ (CABG) ขึ้นอยู่กับแต่ละกรณีเฉพาะบุคคล นอกจากนี้ การทำหัตถการเปิดหลอดเลือดซ้ำยังอาจพิจารณาในผู้ป่วยที่มีการตีบของหลอดเลือดหัวใจ 2-3 เส้น มีการตีบของหลอดเลือดหัวใจหลักด้านซ้าย (Left Main Coronary Artery) มากกว่า 50% หรือมีภาวะหัวใจล้มเหลวร่วมด้วย เพื่อช่วยให้ผลการรักษาในระยะยาวดีขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

คำถาม: โรคหลอดเลือดหัวใจเกิดจากอะไร?

คำตอบ: สาเหตุหลักของภาวะนี้คือการสะสมของคราบไขมัน (พลัค) ในผนังหลอดเลือดหัวใจ ทำให้หลอดเลือดตีบแคบลง และขัดขวางการไหลเวียนของเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ นอกจากนี้ยังมีปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ เช่น การสูบบุหรี่ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และไขมันในเลือดสูง

คำถาม: อาการเจ็บหน้าอกที่ควรเฝ้าระวังมีลักษณะอย่างไร?

คำตอบ: อาการเจ็บหน้าอกที่ควรเฝ้าระวังมักมีลักษณะบีบรัด แน่น หรือกดทับบริเวณหลังกระดูกหน้าอก อาจลามไปที่แขนซ้าย ไหล่ หรือกราม มักเกิดขึ้นเมื่อออกแรง หรือมีภาวะเครียด และจะดีขึ้นเมื่อพักผ่อน หากมีอาการรุนแรง หรือนานเกิน 20 นาที ควรรีบไปพบแพทย์ทันที

คำถาม: โรคหลอดเลือดหัวใจสามารถป้องกันได้หรือไม่?

คำตอบ: สามารถป้องกันได้โดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น เลิกสูบบุหรี่ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ และจัดการกับปัจจัยเสี่ยงต่างๆ เช่น โรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงอย่างเคร่งครัด

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ: 8 สัญญาณเตือนที่คุณควรรู้และวิธีแก้ไข10 มิถุนายน 2026 ฝี: สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และการรักษาที่ควรรู้ | ฝี คืออะไร10 มิถุนายน 2026 โรคไบโพลาร์: สาเหตุ อาการ วิธีรักษาที่เข้าใจง่าย10 มิถุนายน 2026 โรคติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์: 7 สัญญาณเตือนที่คุณควรรู้ | โรคติดต่อทางเพศ10 มิถุนายน 2026

เครื่องมือสุขภาพ

คำนวณ BMI