อาการเจ็บคอ: สาเหตุ, สัญญาณเตือน และวิธีรักษาที่บ้าน

ภาพรวมภาวะเจ็บคอและคออักเสบ

อาการเริ่มต้นของหลายโรคทางเดินหายใจคือ เจ็บคอ ซึ่งเป็นภาวะที่พบได้บ่อยและสร้างความรำคาญอย่างมากในชีวิตประจำวัน แม้ส่วนใหญ่มักมีอาการไม่รุนแรงและหายได้เอง แต่ก็เป็นสัญญาณที่ร่างกายบ่งบอกถึงการอักเสบในระบบทางเดินหายใจส่วนบน ให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับภาวะนี้ ทั้งสาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และแนวทางการดูแลตนเองอย่างเหมาะสม เพื่อช่วยให้คุณเข้าใจและรับมือกับปัญหานี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

คำว่า คออักเสบ หรือโพรงจมูกอักเสบ (nasopharyngitis) เป็นคำทางการแพทย์ที่ใช้อธิบายถึงการอักเสบเฉียบพลันของระบบทางเดินหายใจส่วนบน ซึ่งครอบคลุมทั้งโพรงจมูกและลำคอ โดยมีอาการทั่วไปได้แก่ การจาม น้ำมูกไหล ไอ ปวดศีรษะ หรือปวดเมื่อยตามร่างกายโดยรวม อาการเหล่านี้มักเป็นที่รู้จักกันดีในชื่อ ‘ไข้หวัดธรรมดา’ ส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสในระบบทางเดินหายใจส่วนบน แต่ก็อาจเกิดจากสาเหตุอื่น ๆ เช่น ภูมิแพ้ การระคายเคืองจากสารเคมี หรือมลพิษทางอากาศได้เช่นกัน ภาวะนี้พบได้บ่อยในทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะในทารกและเด็กเล็ก เจ็บคอ จากภาวะนี้มักไม่เป็นอันตรายและหายได้เองภายใน 2 สัปดาห์ แต่ก็สร้างความรำคาญได้มาก และแพร่กระจายได้ง่าย โดยเฉพาะในช่วงฤดูหนาว หรือช่วงเปลี่ยนผ่านฤดูในภูมิอากาศเขตร้อนชื้น

สาเหตุของอาการเจ็บคอ

อาการเจ็บคอสามารถเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งการติดเชื้อและปัจจัยอื่น ๆ ในสิ่งแวดล้อม การทำความเข้าใจสาเหตุจะช่วยให้เราสามารถป้องกันและดูแลตนเองได้อย่างถูกวิธี

การติดเชื้อที่ทำให้เกิดคออักเสบ

• กรณีส่วนใหญ่ของคออักเสบเฉียบพลันเกิดจากการติดเชื้อไวรัส มีไวรัสหลายชนิด (กว่า 100 ชนิด) ที่ทำให้เกิดภาวะนี้ได้ เช่น ไวรัสโคโรนา อะดีโนไวรัส หรือไวรัสไข้หวัดใหญ่ แต่ที่พบมากที่สุดคือ ไรโนไวรัส การติดเชื้อไวรัสนี้มักไม่เป็นอันตรายและหายได้เองภายใน 2 สัปดาห์ อย่างไรก็ตาม หากมีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ มิฉะนั้นอาจนำไปสู่การติดเชื้อที่รุนแรงขึ้นหรือกลายเป็นภาวะเรื้อรังได้

• แบคทีเรียที่มักเป็นสาเหตุของภาวะคออักเสบ ได้แก่ Hemophillus Influenzae, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus แต่ชนิดที่อันตรายที่สุดคือ เชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอ (Streptococcus pyogenes) ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง เช่น ไข้รูมาติกเฉียบพลัน, ไตอักเสบเฉียบพลัน, หรือ Osler (เยื่อบุหัวใจอักเสบจากการติดเชื้อ)

• ในบางกรณี อาจพบการติดเชื้อรา (เช่น Candida) ที่ทำให้เกิดภาวะคออักเสบได้บ้าง

• คออักเสบเฉียบพลันที่เกิดจากการติดเชื้อแพร่กระจายได้ง่ายมาก โดยเชื้อโรคสามารถแพร่ผ่านละอองฝอยขนาดเล็กที่ออกมาในอากาศเมื่อผู้ป่วยจาม ไอ พูดคุย หรือสั่งน้ำมูก หากผู้อื่นหายใจเอาละอองเหล่านี้เข้าไป ก็มีความเสี่ยงที่จะติดเชื้อได้ นอกจากนี้ การสัมผัสพื้นผิวที่ปนเปื้อนเชื้อโรค เช่น ลูกบิดประตู ของเล่น หรือโทรศัพท์ แล้วนำมือไปสัมผัสตา จมูก หรือปาก ก็เป็นอีกช่องทางหนึ่งที่เชื้อจะแพร่กระจายได้ง่ายและรวดเร็ว โดยเฉพาะในสถานที่สาธารณะ เช่น สำนักงาน โรงเรียน เนอสเซอรี่ หรือบนรถโดยสาร

สาเหตุอื่น ๆ ของอาการคออักเสบ

• การเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศอย่างกะทันหัน โดยเฉพาะในช่วงเปลี่ยนฤดู เช่น จากฤดูร้อนเข้าสู่ฤดูฝน หรือจากฤดูฝนเข้าสู่ฤดูหนาวในประเทศไทย ซึ่งมีอากาศร้อนชื้นและมีฝนตกชุก

• การระคายเคืองจากควันรถยนต์ ฝุ่นละออง ควันบุหรี่ หรือไอสารเคมี (เช่น ไอสี หรือไอพลาสติกใหม่)

• อาการแพ้ต่าง ๆ เช่น แพ้เกสรดอกไม้ อาหาร หรือเครื่องสำอาง

อาการของคออักเสบและสิ่งบ่งชี้ที่ควรระวัง

อาการของภาวะนี้มักปรากฏภายใน 1–3 วัน หลังจากการติดเชื้อ และอาจคงอยู่ได้นานตั้งแต่หนึ่งสัปดาห์ถึง 10 วัน หรือนานกว่านั้น ภาวะเจ็บคอร่วมกับอาการอื่น ๆ ของโพรงจมูกอักเสบ ได้แก่:

• น้ำมูกไหล หรือคัดจมูก

• จาม

• ไอ

• อาการเจ็บคอ หรือแสบคอ

• คันตา หรือน้ำตาไหล

• ปวดศีรษะ

• อ่อนเพลีย

• ปวดเมื่อยตามร่างกาย

• มีไข้เล็กน้อย

• เสมหะไหลลงคอ (post-nasal drip)

อาการข้างต้นอาจไม่ปรากฏครบถ้วนในผู้ป่วยทุกคน แม้ว่าอาการเหล่านี้จะสร้างความไม่สบายตัว แต่โดยทั่วไปแล้วไม่เป็นอันตราย อย่างไรก็ตาม ทั้งแพทย์และผู้ป่วยควรระมัดระวังเป็นพิเศษหากมีอาการดังต่อไปนี้:

• ไอหนักขึ้น มีเสมหะสีผิดปกติ (เขียว เทา ขุ่น)

• ไข้สูงกว่า 38.5 องศาเซลเซียส ร่วมกับมีอาการหนาวสั่น

• อาการปวดและแสบคอแย่ลง

• มีกลิ่นปากผิดปกติ

• ต่อมทอนซิลอาจบวมโต

• การส่องกล้องตรวจหู คอ จมูก อาจพบการอักเสบ มีสารคัดหลั่ง หรือมีหนอง

• การตรวจทางห้องปฏิบัติการ: ผลตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดอาจพบเม็ดเลือดขาวเพิ่มขึ้น

การวินิจฉัยโรคเจ็บคอ

การวินิจฉัยภาวะคออักเสบนี้มักพิจารณาจากอาการทางคลินิก และการตรวจร่างกายเพื่อดูการอักเสบของโพรงจมูกและลำคอผ่านการส่องกล้อง ในบางกรณีอาจมีการตรวจเพิ่มเติม เพื่อช่วยระบุสาเหตุของการติดเชื้อ หากมีอาการเรื้อรังหรือต่อเนื่องนาน แพทย์อาจพิจารณาเก็บตัวอย่างจากคอเพื่อเพาะเชื้อและทดสอบความไวของยาปฏิชีวนะ เพื่อให้สามารถเลือกการรักษาที่เหมาะสมที่สุด

การป้องกันอาการคออักเสบ

สำหรับผู้ใหญ่ การป้องกันคออักเสบจำเป็นต้องมีวิถีชีวิตที่แข็งแรงและสมดุล ทั้งการรับประทานอาหารให้ครบถ้วนตามหลักโภชนาการ การพักผ่อนที่เพียงพอ และการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ

มาตรการเสริมที่ช่วยลดความเสี่ยงของภาวะคออักเสบ ได้แก่:

• ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในอากาศ หรือพ่นละอองไอน้ำ เพื่อช่วยลดอาการระคายเคืองในลำคอ

• ผสมเกลือ 1 ช้อนชาในน้ำอุ่นแล้วกลั้วคอ สามารถช่วยบรรเทาอาการแสบคอได้

• ดื่มน้ำอุ่นผสมน้ำผึ้งเพื่อช่วยปลอบประโลมอาการ อย่างไรก็ตาม ไม่ควรให้เด็กอายุต่ำกว่า 1 ปีรับประทานน้ำผึ้ง

• งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง

สำหรับเด็กเล็ก ผู้ปกครองควรระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากวิธีการรักษาหรือป้องกันในผู้ใหญ่อาจไม่เหมาะสมกับเด็ก หากไม่มีคำแนะนำจากแพทย์ นอกจากมาตรการป้องกันข้างต้นแล้ว ผู้ปกครองควรใส่ใจสิ่งต่อไปนี้เมื่อเด็กมีโพรงจมูกอักเสบ:

• รักษาอุณหภูมิร่างกายของเด็กให้อบอุ่นอยู่เสมอ

• ให้เด็กดื่มน้ำมาก ๆ เพราะน้ำจะช่วยให้เสมหะอ่อนตัวลง ทำให้เด็กขับเสมหะได้ง่ายขึ้นและหายเร็วขึ้น

• หลีกเลี่ยงการใช้ยาแก้แพ้ที่ทำให้จมูกแห้ง (เช่น chlorpheniramine หรือ desloratadine) เนื่องจากยาเหล่านี้จะทำให้เสมหะแห้งลง ทำให้เห็นว่าน้ำมูกลดลง แต่จะไปกระตุ้นให้เด็กไอมากขึ้น เพราะเสมหะแห้งและยากต่อการขับออก

• ไม่ควรใช้ยาละลายเสมหะในเด็กเล็กมาก โดยเฉพาะในเด็กที่มีประวัติเป็นโรคหอบหืด เพราะยาจะทำให้เสมหะแตกตัวเป็นชิ้นเล็ก ๆ หากเด็กยังเล็กและมีความสามารถในการไอขับเสมหะไม่ดี อาจทำให้อาการไอแย่ลงและอาจกระตุ้นให้เกิดอาการหอบหืดได้

• อาการไอที่เกิดจากภาวะคออักเสบ อาจคงอยู่ได้นาน 2-3 สัปดาห์ แม้เด็กจะหายจากไข้แล้ว หากเด็กไม่มีไข้ ร่าเริง และเล่นได้ตามปกติ แม้ยังไออยู่ ก็สามารถสังเกตอาการต่อไปได้

• ใช้ยาแก้ไอสมุนไพรและน้ำเกลือหยอดจมูก: ยาแก้ไอสมุนไพรบางชนิดที่สกัดจากธรรมชาติมักปลอดภัยสำหรับเด็ก ควรหลีกเลี่ยงยาแก้ไอที่มีส่วนผสมของ Codeine อย่างเด็ดขาด สำหรับการทำความสะอาดจมูก ให้ใช้น้ำเกลือล้างจมูกแล้วใช้ไม้พันสำลีค่อย ๆ ซับน้ำมูกออก ทำ 4-6 ครั้งต่อวัน หากเด็กสามารถสั่งน้ำมูกได้เอง ให้ใช้นิ้วอุดจมูกข้างหนึ่ง ก้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อยแล้วสั่งน้ำมูกเบา ๆ ออกมา

แนวทางการรักษาอาการ เจ็บคอ

คออักเสบที่เกิดจากไวรัสไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยยาปฏิชีวนะ การรักษาหลักจึงเน้นที่การบรรเทาอาการเพื่อลดความไม่สบายตัวของผู้ป่วย อาการของโรคจะค่อย ๆ ดีขึ้นภายในไม่กี่วันด้วยการพักผ่อนให้เพียงพอและดื่มน้ำมาก ๆ แพทย์อาจแนะนำยาที่หาซื้อได้ทั่วไป (OTC) เพื่อลดอาการปวดและบรรเทาอาการต่าง ๆ

ยาที่หาซื้อได้ทั่วไปเหล่านี้สามารถใช้รักษาภาวะนี้ในผู้ใหญ่ได้:

• ยาแก้ปวดลดไข้ เช่น pseudoephedrine (Sudafed®) หรือยาที่ผสมยาแก้แพ้ เช่น Benadryl D®, Claritin D®

• ยาแก้อักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เช่น aspirin หรือ ibuprofen (Advil®, Motrin®)

• ยาละลายเสมหะ เช่น guaifenesin (Mucinex®)

• ยาอมแก้ภาวะนี้ เพื่อช่วยลดอาการระคายเคือง

• ยาแก้ไอ ในกรณีที่ไอมากจนส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน เช่น dextromethorphan (Robitussin®, Zicam®, Delsym®) หรือ codeine

• อาหารเสริมสังกะสี ควรรับประทานเมื่อเริ่มมีอาการครั้งแรก

• ยาสเปรย์พ่นจมูก เช่น fluticasone propionate (Flonase®)

• ยาต้านไวรัส หากมีการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่

หากยืนยันว่าผู้ป่วยมีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน หรือคออักเสบเฉียบพลันจากแบคทีเรีย ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะอย่างรวดเร็ว ในปริมาณที่เหมาะสมและครบถ้วนตามที่แพทย์สั่ง

ควรไปพบแพทย์เมื่อใด?

หากสงสัยว่าอาการเกี่ยวข้องกับเจ็บคอ หรือมีอาการรุนแรง อาการไม่ดีขึ้น มีไข้สูง เจ็บมาก หายใจลำบาก เลือดออก อ่อนแรง หรือมีข้อกังวลเกี่ยวกับสุขภาพ ควรไปพบแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์เพื่อรับการประเมินที่เหมาะสม

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมอาการเจ็บคอจึงเกิดขึ้นบ่อยในช่วงเปลี่ยนฤดู?

ในช่วงเปลี่ยนฤดู โดยเฉพาะในประเทศไทยที่มีอากาศร้อนชื้นและมีการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิบ่อยครั้ง ร่างกายอาจปรับตัวไม่ทัน ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง และง่ายต่อการติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรียที่ทำให้เกิดอาการภาวะนี้และคออักเสบได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ ฝุ่นละอองและสารก่อภูมิแพ้ที่เพิ่มขึ้นในบางฤดูก็อาจเป็นปัจจัยกระตุ้นได้เช่นกัน

เด็กเล็กควรดูแลอย่างไรเมื่อมีอาการคออักเสบ?

เมื่อเด็กเล็กมีอาการคออักเสบ สิ่งสำคัญคือการให้เด็กพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำมาก ๆ เพื่อช่วยละลายเสมหะ และรักษาความอบอุ่นของร่างกาย หลีกเลี่ยงการใช้ยาที่อาจเป็นอันตรายต่อเด็ก เช่น ยาแก้ไอที่มี Codeine หรือยาแก้แพ้ที่ทำให้เสมหะแห้ง หากอาการไม่ดีขึ้น หรือมีไข้สูง ไอมาก ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะสม

ยาปฏิชีวนะจำเป็นสำหรับการรักษาคออักเสบทุกกรณีหรือไม่?

ไม่จำเป็นเสมอไป การติดเชื้อคออักเสบส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส ซึ่งยาปฏิชีวนะไม่มีผลในการรักษา การใช้ยาปฏิชีชีวนะโดยไม่จำเป็นไม่เพียงแต่จะไม่ได้ผล แต่ยังอาจนำไปสู่ปัญหาเชื้อดื้อยาได้ แพทย์จะพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะเฉพาะในกรณีที่สงสัยหรือยืนยันว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น

อ่านต่อเกี่ยวกับหัวข้อนี้

• โรคกล่องเสียงอักเสบ: อาการ สาเหตุ และวิธีรักษาที่คุณควรรู้
• โรคและอาการ

บทความที่เกี่ยวข้อง

ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ: 8 สัญญาณเตือนที่คุณควรรู้และวิธีแก้ไข10 มิถุนายน 2026 ฝี: สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และการรักษาที่ควรรู้ | ฝี คืออะไร10 มิถุนายน 2026 โรคไบโพลาร์: สาเหตุ อาการ วิธีรักษาที่เข้าใจง่าย10 มิถุนายน 2026 โรคติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์: 7 สัญญาณเตือนที่คุณควรรู้ | โรคติดต่อทางเพศ10 มิถุนายน 2026

เครื่องมือสุขภาพ

คำนวณ BMI