ไส้เลื่อน: 5 อาการเตือนที่คุณต้องรู้ พร้อมวิธีรักษาที่ได้ผล

ภาวะที่ผนังลำไส้ตรงบางส่วนหรือทั้งหมดปลิ้นออกทางทวารหนัก เรียกว่า ไส้เลื่อนทวารหนัก ซึ่งเป็นศัพท์ทั่วไปที่ใช้เรียกภาวะนี้มานานหลายศตวรรษ โดยมีความรุนแรงและลักษณะที่แตกต่างกันไป อย่างไรก็ตาม รูปแบบเหล่านี้มักไม่ได้เป็นระดับความรุนแรงที่ดำเนินไปของโรคเดียวกันเสมอไป แต่มักมีสาเหตุเฉพาะและต้องการวิธีการรักษาที่แตกต่างกันมาก ภาวะนี้แม้จะเป็นโรคที่พบไม่บ่อยและไม่ก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง แต่ก็สร้างความไม่สบายใจให้กับผู้ป่วยเป็นอย่างมาก เช่น มีเมือกไหลบริเวณทวารหนัก กลั้นอุจจาระไม่อยู่ และถ่ายอุจจาระลำบาก

ภาพรวมของ ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น

ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น หมายถึงสภาวะที่ผนังลำไส้ตรงปลิ้นออกมานอกทวารหนัก ไม่ว่าจะเป็นบางส่วนหรือทั้งหมด แม้จะไม่ได้เป็นโรคร้ายแรง แต่ก็ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ภาวะนี้สามารถแบ่งออกเป็นสองระดับหลักคือ การปลิ้นแบบไม่สมบูรณ์ ซึ่งมีเพียงเยื่อบุลำไส้ตรงที่ปลิ้นออกมา และการปลิ้นแบบสมบูรณ์ ซึ่งผนังลำไส้ตรงทั้งหมดปลิ้นออกทางทวารหนัก

ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกเพศทุกวัย แต่พบได้บ่อยในกลุ่มเด็กอายุระหว่าง 1-3 ปี โดยมักจะเป็นการปลิ้นของเยื่อบุลำไส้ตรง ส่วนในผู้ใหญ่มักพบในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป ซึ่งอาจพบได้ทั้งการปลิ้นของเยื่อบุและการปลิ้นแบบสมบูรณ์ โดยคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 0.2-1% ของโรคทางศัลยกรรมทั้งหมด

สาเหตุสำคัญของ ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น

ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น มักเกิดจากปัจจัยเดียวหรือหลายปัจจัยร่วมกัน ซึ่งรวมถึงสาเหตุหลักดังต่อไปนี้:

1. การเพิ่มความดันในช่องท้องอย่างกะทันหันหรือเรื้อรัง รวมถึงการเบ่งอุจจาระมากเกินไป

• เด็ก: โรคท้องเสีย, ไอกรน, ภาวะหนังหุ้มปลายอวัยวะเพศชายตีบ (Fimosis)
• ผู้ใหญ่: ท้องผูกเรื้อรัง, ปัสสาวะลำบาก, โรคบิด, ลำไส้ใหญ่อักเสบเรื้อรัง, ติ่งเนื้อ, นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ, ภาวะหนังหุ้มปลายอวัยวะเพศชายตีบ
• ผู้ที่ทำงานยกของหนักเป็นประจำ

2. การเสื่อมสภาพของกลไกพยุงลำไส้ตรงและทวารหนัก

• กล้ามเนื้อหูรูดทวารหนักและกล้ามเนื้อยกลำไส้ตรงอ่อนแรง
• กล้ามเนื้อและพังผืดอุ้งเชิงกรานเสื่อมสภาพ
• เอ็นพาร์คส์ (Parks ligament) หย่อนยาน
• การหลุดลอกของเยื่อบุและเนื้อเยื่อใต้เยื่อบุลำไส้ตรง

3. ความผิดปกติทางกายวิภาคแต่กำเนิดหรือที่เกิดขึ้นภายหลัง

• การสูญเสียความโค้งทางสรีรวิทยาของลำไส้ตรง การสูญเสียมุมพับระหว่างแกนของทวารหนักและลำไส้ตรง
• ลำไส้ใหญ่ส่วนซิกมอยด์ยาวผิดปกติ
• ถุงดักลาส (Douglas pouch) ลึกและกว้างผิดปกติ เมื่อความดันในช่องท้องเพิ่มขึ้น ถุงดักลาสจะกดทับผนังลำไส้ตรงส่วนหน้า และค่อยๆ ดันลำไส้ตรงออกทางทวารหนัก ซึ่งเรียกว่า ไส้เลื่อนแบบเลื่อน
• โครงสร้างกายวิภาคที่ยึดลำไส้ตรงไม่สมบูรณ์ โดยเฉพาะด้านหลังที่ไม่ยึดติดกับกระดูกกระเบนเหน็บ ทำให้ลำไส้ตรงเคลื่อนที่ง่าย ปลิ้นลงมาและยื่นออกมาได้
• ทวารหนักขยายกว้าง
• ความเสียหายหรือการฉีกขาดจากอุบัติเหตุต่อระบบกล้ามเนื้อและพังผืดอุ้งเชิงกราน, กล้ามเนื้อยกลำไส้ตรง, กล้ามเนื้อหูรูดทวารหนัก และกะบังลมเชิงกราน
• ลิ้นลำไส้ตรงพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้ความต้านทานลดลงและลำไส้ตรงปลิ้นง่ายขึ้น
• การก่อตัวของเยื่อแขวนลำไส้ตรง

4. ปัจจัยด้านโภชนาการ

• ภาวะทุพโภชนาการและน้ำหนักตัวน้อยจากการรับประทานอาหารไม่เพียงพอ
• ผู้ป่วยที่ขาดวิตามินบี

อาการและสัญญาณของ ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น

อาการและสัญญาณที่บ่งบอกถึง ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น มีดังต่อไปนี้:

• มีประวัติเคยมีอาการลำไส้ตรงปลิ้นมาก่อน
• กลั้นอุจจาระไม่ได้ หรือมีเมือกไหลจากทวารหนักในระดับที่แตกต่างกันไป
• อาการท้องผูก รวมถึงความรู้สึกถ่ายไม่สุด (tenesmus) และการอุดกั้นการขับถ่าย
• ความรู้สึกว่ามีบางสิ่งถ่วงลงมาบริเวณทวารหนัก
• มีเลือดออกทางทวารหนัก
• ท้องเสียและมีพฤติกรรมการขับถ่ายที่ผิดปกติ
• ในระยะเริ่มต้น ก้อนที่ปลิ้นออกมาอาจปรากฏให้เห็นทางทวารหนักเฉพาะเวลาถ่ายอุจจาระหรือเบ่ง แล้วจะกลับเข้าไปเองได้ทันที แต่ในระยะต่อมา ผู้ป่วยอาจต้องใช้นิ้วดันก้อนที่ปลิ้นเข้าไปเอง ซึ่งอาจพัฒนาไปสู่ภาวะปลิ้นเรื้อรัง ภาวะปลิ้นเรื้อรังนี้หมายถึงการปลิ้นที่เกิดขึ้นเอง ทำให้การเดิน การยืนนาน การไอ หรือการจามกลายเป็นเรื่องยาก เนื่องจากอาจทำให้ก้อนปลิ้นออกมาได้ เนื้อเยื่อลำไส้ตรงที่ปลิ้นเรื้อรังอาจมีการเปลี่ยนแปลงทางพยาธิสภาพ เช่น หนาตัวขึ้น มีแผล หรือมีเลือดออก

กลุ่มเสี่ยงที่อาจเกิด ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น

ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อ ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น สามารถแบ่งตามกลุ่มอายุได้ดังนี้:

ในเด็ก

• เป็นโรคซีสติก ไฟโบรซิส (Cystic Fibrosis)
• เคยได้รับการผ่าตัดบริเวณทวารหนักตั้งแต่แรกเกิด
• มีภาวะทุพโภชนาการ
• มีความพิการหรือปัญหาด้านพัฒนาการทางร่างกาย
• มีพฤติกรรมเบ่งอุจจาระอย่างรุนแรง
• มีการติดเชื้อ

ในผู้ใหญ่

• มีพฤติกรรมเบ่งอุจจาระอย่างรุนแรงเนื่องจากท้องผูก
• เนื้อเยื่อได้รับความเสียหายหลังการผ่าตัด
• ผู้หญิงที่คลอดบุตรหลายครั้งมีความเสี่ยงต่อ ภาวะลำไส้ตรงปลิ้นหลังคลอด
• กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานอ่อนแรงลงตามวัย

การป้องกัน ภาวะลำไส้ตรงปลิ้นได้อย่างไร?

การป้องกัน ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น สามารถทำได้โดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและดูแลสุขภาพ ดังนี้:

• ดื่มน้ำให้เพียงพอประมาณ 2 ลิตร ต่อวัน และไม่ควรรอจนกระทั่งรู้สึกกระหายน้ำ
• เพิ่มใยอาหารในมื้ออาหาร เช่น ธัญพืช, ผลไม้, ผักใบเขียว, เห็ด, คื่นช่าย
• ควรรับประทานผลไม้ทั้งชิ้น แทนการดื่มน้ำผลไม้ปั่นเพียงอย่างเดียว
• เน้นรับประทานอาหารที่มีฤทธิ์ช่วยระบาย เช่น มันเทศ, ผักบุ้ง, ผักโขม, โยเกิร์ต, ว่านหางจระเข้, เมล็ดเจีย, น้ำมันพืช เป็นต้น
• ฝึกขับถ่ายให้เป็นเวลาทุกวัน และหลีกเลี่ยงการเบ่งอุจจาระอย่างรุนแรง

การวินิจฉัย ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น

การวินิจฉัย ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น แพทย์จะพิจารณาจากข้อมูลและวิธีการดังต่อไปนี้:

• แพทย์จะสอบถามเกี่ยวกับอาการ ประวัติการเจ็บป่วย และประวัติการผ่าตัดของผู้ป่วย เพื่อประกอบการวินิจฉัย
• การตรวจร่างกายทางคลินิก รวมถึงการตรวจทางทวารหนัก เพื่อประเมินว่าเนื้อเยื่อมีความหย่อนคล้อยหรือไม่ และประเมินความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหูรูดทวารหนัก
• อาจจำเป็นต้องมีการตรวจเพิ่มเติมเพื่อแยกโรคอื่นๆ ออกไป เช่น การส่องกล้องลำไส้ตรง, การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ หรือการสวนทวารด้วยสารทึบแสง เพื่อตรวจหาเนื้องอก แผล หรือบริเวณที่แคบผิดปกติในลำไส้
• ในกรณีของเด็กเล็ก หากมีการปลิ้นของลำไส้ตรงมากกว่าหนึ่งครั้ง หรือไม่ทราบสาเหตุที่ชัดเจน อาจต้องมีการตรวจเหงื่อเพื่อคัดกรองโรคซีสติก ไฟโบรซิส

แนวทางการรักษา ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น

ในระยะเริ่มต้น ภาวะลำไส้ตรงปลิ้น อาจได้รับการรักษาด้วยยาทำให้อุจจาระนิ่ม ยาเหน็บ หรือยาอื่นๆ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยส่วนใหญ่ท้ายที่สุดก็ยังคงจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อรักษาภาวะนี้ให้หายขาด

ประเภทของการผ่าตัดจะขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงของภาวะลำไส้ตรงปลิ้น และปัญหาสุขภาพอื่นๆ โดยมีทางเลือกในการผ่าตัดดังนี้:

• การผ่าตัดผ่านทางทวารหนัก (Perineal proctectomy): ซึ่งรวมถึงการผ่าตัดแบบ Altemeier และ Delorme ในทั้งสองวิธีนี้ แพทย์จะทำการตัดลำไส้ตรงส่วนที่ปลิ้นออกมา การผ่าตัดผ่านทางทวารหนักบางครั้งอาจทำร่วมกับการระงับความรู้สึกทางไขสันหลัง เพื่อช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนและช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้เร็วขึ้น

• การผ่าตัดลำไส้ใหญ่ส่วนซิกมอยด์และยึดลำไส้ตรง (Sigmoid colectomy and rectopexy): แพทย์จะทำการผ่าตัดลำไส้ใหญ่ส่วนซิกมอยด์ ซึ่งเป็นส่วนที่อยู่ใกล้ลำไส้ตรงและทวารหนักที่สุดออกไป จากนั้นจะยึดลำไส้ตรงเข้ากับโครงสร้างกระดูกบริเวณส่วนล่างของไขสันหลังและเชิงกราน (กระดูกกระเบนเหน็บ) ในหลายกรณี แพทย์อาจใช้วิธีการผ่าตัดแบบแผลเล็ก ซึ่งจะส่งผลให้มีแผลขนาดเล็กกว่าและผู้ป่วยพักฟื้นในโรงพยาบาลน้อยกว่าการผ่าตัดแบบดั้งเดิม

• การยึดลำไส้ตรง (Rectopexy): บางครั้ง แพทย์อาจทำการยึดลำไส้ตรงเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีการตัดลำไส้ใหญ่ ในกรณีนี้ แพทย์อาจพิจารณาใช้การผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ช่วยให้การผ่าตัดมีความแม่นยำและปลอดภัยยิ่งขึ้น

สำหรับเด็กเล็ก ภาวะลำไส้ตรงปลิ้นสามารถควบคุมได้ด้วยยาทำให้อุจจาระนิ่มหรือยาอื่นๆ หากเด็กจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัด แพทย์ผู้มีประสบการณ์ด้านเทคนิคการผ่าตัดแบบแผลเล็กโดยเฉพาะจะเป็นผู้ดำเนินการ

เด็กที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไส้เลื่อนทวารหนัก จำเป็นต้องได้รับการตรวจคัดกรองโรคซีสติก ไฟโบรซิสด้วย เนื่องจากภาวะนี้อาจเป็นสัญญาณหนึ่งของโรคดังกล่าวได้

คำถามที่พบบ่อย

ภาวะลำไส้ตรงปลิ้นเป็นโรคร้ายแรงหรือไม่?

ภาวะลำไส้ตรงปลิ้นเป็นโรคที่พบไม่บ่อยและโดยทั่วไปไม่ก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงถึงชีวิต อย่างไรก็ตาม ภาวะนี้สามารถสร้างความไม่สบายใจและส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างมาก เช่น ทำให้เกิดอาการกลั้นอุจจาระไม่อยู่ มีเมือกไหล หรือถ่ายอุจจาระลำบาก

สาเหตุหลักของภาวะลำไส้ตรงปลิ้นคืออะไร?

สาเหตุหลักของภาวะลำไส้ตรงปลิ้นมักเกิดจากการเพิ่มความดันในช่องท้องอย่างเรื้อรัง เช่น การเบ่งอุจจาระจากการท้องผูกเรื้อรัง หรือโรคท้องเสียในเด็ก นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากการเสื่อมสภาพของกล้ามเนื้อและโครงสร้างพยุงลำไส้ตรง รวมถึงความผิดปกติทางกายวิภาคแต่กำเนิดหรือที่เกิดขึ้นภายหลัง

การรักษาภาวะลำไส้ตรงปลิ้นในเด็กแตกต่างจากผู้ใหญ่อย่างไร?

ในเด็กเล็ก ภาวะลำไส้ตรงปลิ้นมักเริ่มต้นด้วยการควบคุมอาการด้วยยาทำให้อุจจาระนิ่มหรือยาอื่นๆ ในบางกรณี หากจำเป็นต้องผ่าตัด แพทย์ที่มีประสบการณ์ด้านการผ่าตัดแบบแผลเล็กในเด็กจะดำเนินการให้ และเด็กที่ป่วยด้วยภาวะนี้ควรได้รับการตรวจคัดกรองโรคซีสติก ไฟโบรซิสเสมอ เนื่องจากอาจเป็นสัญญาณของโรคดังกล่าวได้

บทความที่เกี่ยวข้อง

กลุ่มอาการ Horner: รู้จักสาเหตุ อาการ และวิธีรักษาที่ถูกต้อง29 มิถุนายน 2026 อาการชักเวสต์ (West Syndrome): สัญญาณ 3 อย่างที่พ่อแม่ควรรู้29 มิถุนายน 2026 โรคสตีเวนส์-จอห์นสัน: สัญญาณเตือน 80% คนไม่รู้! รักษาอย่างไร?29 มิถุนายน 2026 โรค Marfan: รู้สาเหตุ อาการ สัญญาณเตือนและการรักษาที่ถูกต้อง29 มิถุนายน 2026

เครื่องมือสุขภาพ

คำนวณ BMI