ผื่นคันทั่วตัวเกิดจากอะไร? 5 สาเหตุที่พบบ่อย พร้อมวิธีรับมือ

การมีภาวะนี้เป็นอาการที่สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน บ่อยครั้งเป็นสัญญาณของปัญหาผิวหนังที่หลากหลาย หรือแม้แต่เป็นข้อบ่งชี้ถึงโรคภายในร่างกายที่ซ่อนอยู่ หากมีอาการผื่นคันเกิดขึ้น ควรทำความเข้าใจถึงสาเหตุและอาการที่ชัดเจน เพื่อให้สามารถปรึกษาแพทย์และเข้ารับการรักษาได้อย่างทันท่วงที

อาการของ ผื่นคันทั่วตัว

อาการภาวะนี้คือภาวะที่ผิวหนังมีตุ่มนูนแดง ผื่น หรือรอยคันเกิดขึ้นเป็นบริเวณกว้างทั่วร่างกาย หรือเป็นเฉพาะจุดแล้วลามไปทั่วตัว ผื่นเหล่านี้อาจปรากฏได้ตั้งแต่ศีรษะ ใบหน้า ลำคอ ไปจนถึงหลัง แขน และขา โดยไม่มีรูปร่างหรือขนาดที่แน่นอน บางครั้งอาจเป็นอยู่เพียงไม่กี่ชั่วโมงแล้วหายไปเอง หรือบางกรณีอาจคงอยู่ต่อเนื่องเป็นวันหรือเป็นเดือนได้

อาการคันที่เกิดขึ้นอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล บางรายอาจรู้สึกคันยิบๆ โดยไม่มีผื่นขึ้นให้เห็น ในขณะที่บางรายอาจมีผื่นแดงทั่วตัวแต่กลับไม่รู้สึกคัน อาการคันนี้สร้างความรู้สึกไม่สบายตัวอย่างมาก และอาจส่งผลกระทบต่อความมั่นใจในการทำงานหรือการเข้าสังคมได้

สาเหตุของ ผื่นคันทั่วตัว

เมื่อมีอาการภาวะนี้ หลายคนมักจะนึกถึงปัญหาผิวหนังเป็นอันดับแรก แต่แท้จริงแล้ว ภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากโรคผิวหนังเพียงอย่างเดียว แต่ยังเป็นสัญญาณเตือนของปัญหาสุขภาพภายในร่างกายที่อันตรายได้อีกด้วย

ปัญหาสุขภาพผิวหนังที่ทำให้เกิดผื่นคันทั่วตัว

อาการคันทั่วร่างกายมักเป็นสัญญาณของปัญหาผิวหนังบางประการ เช่น:

• ผิวแห้ง: เป็นสาเหตุของอาการคันที่หลายคนมองข้าม การคันที่เกิดจากผิวแห้งมักไม่มีตุ่มนูนแดง ตุ่มน้ำ หรือผื่นแดงร่วมด้วย สาเหตุหลักมาจากสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง (เช่น อากาศแห้งในฤดูหนาว) การอาบน้ำอุ่นจัดบ่อยๆ ผิวเสื่อมสภาพตามวัย หรือการดื่มน้ำน้อย
• การแพ้ต่างๆ: มีหลายปัจจัยที่ทำให้เกิดอาการคันจากภูมิแพ้ทั่วตัว เช่น แพ้ยา แพ้อาหาร แพ้เครื่องสำอาง อาการที่พบได้บ่อยคือ มีผื่นขึ้นและคันบริเวณที่สัมผัสสารก่อภูมิแพ้ หรือทั่วร่างกาย
• โรคสะเก็ดเงิน: ผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินมักมีผิวแห้งแตกเป็นขุย ผิวหนังมีรอยโรคเป็นปื้นหนาปกคลุมด้วยสะเก็ดสีเงิน ทำให้รู้สึกเจ็บปวดและคันระคายเคือง
• โรคผิวหนังอักเสบจากภูมิแพ้: เป็นโรคผิวหนังอักเสบที่พบบ่อยและทำให้เกิดภาวะนี้ มักพบในผู้ที่มีประวัติเป็นหอบหืดหรือแพ้ละอองเกสรดอกไม้ นอกจากอาการคันแล้ว ผู้ป่วยอาจมีผื่นแดงขึ้นที่แก้ม คอ ข้อศอก ข้อมือ ด้านในของหัวเข่า หรือข้อเท้า
• อากาศร้อนจัด: อากาศร้อนจัดเป็นเวลานานอาจทำให้รูขุมขนอุดตัน เกิดอาการคัน มีผื่นแดง ตุ่มแดง หรือตุ่มน้ำขึ้นที่คอ หน้าอก ขาหนีบ ใต้หน้าอก หรือบริเวณข้อพับต่างๆ
• การติดเชื้อรา: มักพบบริเวณข้อพับของผิวหนัง เช่น ใต้หน้าอก หรือขาหนีบ
• ลมพิษ: มีอาการเด่นชัดคือ มีผื่นนูนแดงขึ้นทั่วตัว มีอาการคันและแสบร้อน
• การติดเชื้อปรสิต: หลายคนมีภาวะนี้จากการติดเชื้อปรสิต เช่น เห็บ หมัด หรือไรหิด ไรเหล่านี้อาศัยอยู่บนผิวหนังและอาจไม่แสดงอาการจนกว่าร่างกายจะเกิดปฏิกิริยาแพ้ อาการที่พบคือคันและมีผื่นขึ้นบนผิวหนัง
• สาเหตุอื่นๆ: เช่น รูขุมขนอักเสบ ต่อมไขมันอักเสบ หรือตุ่มน้ำใส (Dyshidrotic eczema)

ผื่นคันทั่วตัวจากปัญหาสุขภาพภายใน

อาการคันยิบๆ ทั่วตัวยังสามารถเป็นสัญญาณของโรคที่ซ่อนอยู่ภายในร่างกายได้อีกด้วย เช่น:

• การทำงานของไตบกพร่อง: เมื่อไตอ่อนแอเนื่องจากโรคไตต่างๆ ทำให้สารพิษไม่ถูกขับออกจากร่างกาย ร่างกายจึงสะสมสารพิษ ทำให้เกิดอาการบวมน้ำและคันทั่วตัว
• โรคตับ: เช่น ตับแข็ง ตับมีไขมัน หรือการทำงานของตับผิดปกติ ก็สามารถทำให้เกิดอาการคันที่ผิวหนังได้ เนื่องจากเมื่อเซลล์ตับเสียหาย ตับจะลดความสามารถในการกำจัดสารพิษออกจากร่างกาย ทำให้สารพิษตกค้างและก่อให้เกิดปัญหาผิวหนังหลายอย่าง ยิ่งโรคตับรุนแรง อาการคันก็จะยิ่งเพิ่มขึ้น มักมาพร้อมกับอาการตาเหลืองตัวเหลือง
• โรคเบาหวาน: ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงเป็นสาเหตุของความเสียหายต่อหลอดเลือดใต้ผิวหนัง ซึ่งส่งผลต่อกระบวนการส่งสารอาหารไปยังผิวหนัง ทำให้ผิวแห้งและผู้ป่วยมักมีอาการคันทั่วตัว
• ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์: ทั้งภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน (ไทรอยด์เป็นพิษ) หรือภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย (ภาวะขาดไทรอยด์) สามารถส่งผลกระทบต่อการเผาผลาญของร่างกายทั้งหมด และนำไปสู่ความไม่สมดุลของระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้เกิดผื่นแดงคล้ายยุงกัดบนผิวหนัง
• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในร่างกาย: ความไม่สมดุลของฮอร์โมนทำให้เกิดอาการร้อนวูบวาบ เหงื่อออก ซึ่งทำให้อาการคันแย่ลง สตรีมีครรภ์มักมีอาการคันที่ผิวหนังเนื่องจากเลือดไหลเวียนผิดปกติ หรือขนาดมดลูกที่ขยายใหญ่ขึ้น และการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนและวัยใกล้หมดประจำเดือนก็มักมีอาการคันทั่วตัวหรือร้อนวูบวาบจากการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนในร่างกาย
• โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์: โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิด เช่น หนองใน ซิฟิลิส หรือ HIV อาจทำให้เกิดภาวะนี้ได้ นอกจากนี้ในระหว่างการรักษา ผู้ป่วยก็ยังอาจมีอาการคันจากผลข้างเคียงของยาต้านไวรัส
• สาเหตุอื่นๆ: การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ การขาดสุขอนามัย ความเครียดสะสม การขาดธาตุเหล็ก หรือภาวะเลือดข้น (Polycythemia vera)

แนวทางการจัดการและรักษา ผื่นคันทั่วตัว

เมื่อมีอาการคันทั่วร่างกาย ผู้ป่วยควรไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับการวินิจฉัยสาเหตุที่แท้จริงและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม แนวทางในการรักษาผู้ป่วยมีดังนี้

การใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการคัน

หากยังไม่ทราบสาเหตุของภาวะนี้ แต่อาการคันทำให้รู้สึกไม่สบายอย่างมาก ผู้ป่วยสามารถใช้ยาบางชนิด (ตามคำสั่งของแพทย์) เพื่อบรรเทาอาการคันได้:

• ยาแก้แพ้กลุ่ม H1: เป็นยาที่นิยมใช้เพื่อลดอาการแพ้ โดยยาจะช่วยยับยั้งการผลิตฮิสตามีนของร่างกาย ซึ่งช่วยลดความรู้สึกคันและไม่สบายตัว
• ยาต้านตัวรับ H2: มีฤทธิ์ช่วยทำให้หลอดเลือดหดตัว ลดอาการบวมและอักเสบของผื่นคันบนผิวหนัง
• ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์: ช่วยลดอาการคันโดยการลดการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน และสามารถบรรเทาอาการคันได้อย่างรวดเร็ว

การรักษาที่ต้นเหตุของ ผื่นคันทั่วตัว

หลังจากที่ทราบสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการคันที่ผิวหนังแล้ว การรักษาที่ต้นเหตุโดยตรงจะทำให้อาการคันลดลง วิธีการรักษาจะแตกต่างกันไปตามสาเหตุ ดังนี้:

• กำจัดปัจจัยที่ก่อให้เกิดอาการแพ้: หากอาการคันเกิดจากปฏิกิริยาแพ้ อันดับแรกผู้ป่วยจะต้องหลีกเลี่ยงหรือกำจัดสารก่อภูมิแพ้นั้นออกไป เพื่อหยุดอาการคันได้อย่างรวดเร็ว
• การรักษาโรคตับ: หากอาการคันเกิดจากโรคตับ การรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค ผู้ป่วยอาจจำเป็นต้องใช้ยาบำรุงตับ ขับสารพิษออกจากตับ หรือยาลดเอนไซม์ตับ นอกจากนี้ อาจมีการใช้ยาสมุนไพรควบคู่กันไป เช่น บอระเพ็ด หรือหญ้าปี่จี๊ฉิก
• การรักษาโรคเบาหวาน: หากสาเหตุของอาการคันคือโรคเบาหวาน ผู้ป่วยต้องใช้วิธีควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้ดี ควรใช้ยาลดน้ำตาลในเลือดตามที่แพทย์สั่ง เช่น ไกลคลาไซด์ เมตฟอร์มิน นอกจากยาแผนปัจจุบันแล้ว ผู้ป่วยอาจใช้สมุนไพรบางชนิดที่มีฤทธิ์ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ เช่น ใบบัวบก ดอกคำฝอย หรือผักเชียงดา

เคล็ดลับการดูแลตนเองเพื่อลดอาการคัน

หากเพิ่งมีอาการคัน หรือสงสัยว่าเกิดจากอาการแพ้หรือการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ ผู้ป่วยสามารถใช้วิธีการลดอาการคันเหล่านี้ได้:

• ไม่ควรเกาในขณะที่มีอาการคันโดยไม่ทราบสาเหตุ แม้ว่าการเกาเป็นปฏิกิริยาตามธรรมชาติ แต่การเกาแรงเกินไปอาจทำให้ผิวหนังเสียหายและทำให้อาการคันรุนแรงขึ้น
• สวมเสื้อผ้าที่โปร่งสบายและหลวม ใช้พัดลมหรือเครื่องปรับอากาศเพื่อให้รู้สึกสบายตัวขึ้น หลีกเลี่ยงการปล่อยให้ร่างกายแห้งเกินไปหรือร้อนเกินไป เพราะจะทำให้อาการคันแย่ลง
• หลีกเลี่ยงการอาบน้ำอุ่นจัด
• ให้ความชุ่มชื้นแก่ผิว เนื่องจากผิวแห้งเป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะนี้ ควรเลือกผลิตภัณฑ์บำรุงผิวที่ปลอดภัย อ่อนโยน และเหมาะกับสภาพผิวของคุณ
• ประคบด้วยผ้าเย็นบริเวณที่คัน เป็นวิธีที่ช่วยลดความเสียหายของผิวหนัง ลดอาการคัน และแสบร้อนบนผิวหนังได้อย่างรวดเร็ว
• อาบน้ำสมุนไพร เช่น น้ำใบชาเขียว หรือน้ำสมุนไพรที่มีฤทธิ์เย็นเพื่อฆ่าเชื้อและช่วยให้ผิวสงบลง ลดอาการคันและไม่สบายตัว
• พักผ่อนให้มากขึ้น หลีกเลี่ยงการคิดมากหรือทำงานหนักจนเกินไป คุณยังสามารถฝึกโยคะ หรือการทำสมาธิเพื่อลดความเครียดได้
• ทาเจลว่านหางจระเข้บริเวณที่คัน เนื่องจากว่านหางจระเข้มีคุณสมบัติให้ความชุ่มชื้น ปลอบประโลมผิว และช่วยให้บาดแผลหายเร็วขึ้น
• หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับสารเคมีโดยตรง ควรใส่ถุงมือป้องกันเมื่อล้างจานหรือซักผ้า หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง โปรตีนสูง หรืออาหารที่อาจก่อให้เกิดอาการแพ้ได้ง่าย

เคล็ดลับเหล่านี้จะช่วยลดอาการคันที่ผิวหนังได้ทันที อย่างไรก็ตาม หากอาการคันมีสาเหตุมาจากปัญหาภายในร่างกาย วิธีการข้างต้นจะช่วยได้เพียงชั่วคราวเท่านั้น และไม่สามารถช่วยรักษาอาการคันที่ผิวหนังให้หายขาดได้

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ ผื่นคันทั่วตัว

คำถาม: ผื่นคันทั่วตัวติดต่อกันได้หรือไม่?

คำตอบ: ภาวะนี้บางประเภทอาจติดต่อกันได้ เช่น ผื่นที่เกิดจากการติดเชื้อปรสิตอย่างหิด แต่ส่วนใหญ่แล้ว ผื่นที่เกิดจากภูมิแพ้ ปัญหาสุขภาพภายใน หรือผิวแห้งนั้นไม่สามารถติดต่อกันได้

คำถาม: ควรไปพบแพทย์เมื่อใด?

คำตอบ: หากอาการภาวะนี้รุนแรงขึ้น ไม่หายไปเองภายใน 1-2 สัปดาห์ ส่งผลกระทบต่อการนอนหลับหรือการใช้ชีวิตประจำวัน หรือมีอาการอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น มีไข้ ตัวเหลืองตาเหลือง ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัยและรับการรักษาที่เหมาะสม

คำถาม: การเกาจะทำให้อาการแย่ลงหรือไม่?

คำตอบ: การเกาเป็นการตอบสนองตามธรรมชาติเมื่อเกิดอาการคัน แต่การเกาอย่างรุนแรงอาจทำให้ผิวหนังเกิดรอยถลอก เป็นแผล และเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ ซึ่งอาจทำให้อาการคันยิ่งรุนแรงและเรื้อรังมากขึ้นได้