โรคโครห์น: สาเหตุ อาการ ตรวจวินิจฉัย และวิธีรักษา

ภาพรวมของ โรคโครห์น

โรคโครห์น เป็นภาวะลำไส้อักเสบเรื้อรังชนิดหนึ่งที่ส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินอาหารตั้งแต่ปากไปจนถึงทวารหนัก แต่ที่พบบ่อยคือลำไส้เล็กส่วนปลายและลำไส้ใหญ่ อาการสำคัญได้แก่ ปวดท้อง ท้องเสียรุนแรง เหนื่อยล้า น้ำหนักลด และภาวะขาดสารอาหาร การอักเสบที่เกิดจากภาวะนี้มักลุกลามลึกเข้าไปในผนังลำไส้ ทำให้เกิดความเจ็บปวดและอ่อนเพลียอย่างมาก และบางครั้งอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายถึงชีวิตได้

แม้ว่าปัจจุบันจะยังไม่มีวิธีรักษาภาวะนี้ให้หายขาดได้ แต่มีแนวทางการดูแลและรักษาที่สามารถช่วยลดอาการและอาการแสดงของโรคได้อย่างมีนัยสำคัญ และอาจนำไปสู่การทุเลาของโรคได้ในระยะยาว ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถจัดการกับอาการและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้ด้วยการรักษาที่เหมาะสมและต่อเนื่อง

สาเหตุของ โรคโครห์น

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของ โรคโครห์น อย่างไรก็ตาม มีข้อสันนิษฐานว่าปัจจัยด้านพันธุกรรมและปัญหาเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกันมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาของภาวะนี้ ในอดีตเชื่อกันว่าอาหารและความเครียดเป็นสาเหตุ แต่แพทย์ในปัจจุบันระบุว่าปัจจัยเหล่านี้ทำให้อาการแย่ลงแต่ไม่ใช่สาเหตุโดยตรงของการเกิดโรค

• ระบบภูมิคุ้มกัน: มีสมมติฐานว่าไวรัสหรือแบคทีเรียบางชนิดอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะนี้ เมื่อระบบภูมิคุ้มกันของผู้ป่วยพยายามต่อสู้กับเชื้อโรคที่บุกรุกเข้ามา ก็จะเกิดปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันที่ผิดปกติ ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันเข้าใจผิดและโจมตีเซลล์ในระบบทางเดินอาหารของตนเอง

• พันธุกรรม: ภาวะนี้พบบ่อยในผู้ที่มีสมาชิกในครอบครัวเป็นโรคนี้ ซึ่งบ่งชี้ว่ายีนอาจมีบทบาทสำคัญ ทำให้คนในครอบครัวมีแนวโน้มที่จะเป็นโรคนี้ได้ง่ายกว่า

อาการของ โครห์น

โรคโครห์น เป็นการอักเสบเรื้อรังของระบบทางเดินอาหาร โดยมักพบบริเวณลำไส้เล็กส่วนปลายและลำไส้ใหญ่ แต่สามารถเกิดขึ้นได้ทุกส่วนตั้งแต่ปากจนถึงทวารหนัก อาการอาจแตกต่างกันไปตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง และอาจค่อยๆ พัฒนาขึ้น หรือบางครั้งอาจปรากฏขึ้นอย่างกะทันหัน ผู้ป่วยบางรายอาจมีช่วงที่ไม่มีอาการ ทำให้เข้าใจผิดว่าภาวะนี้ทุเลาลงแล้ว

เมื่อโรคอยู่ในช่วงกำเริบ มักมีอาการทั่วไปดังนี้:

• ท้องเสีย

• มีไข้

• อ่อนเพลีย

• ปวดท้องและปวดเกร็ง

• มีเลือดปนในอุจจาระ เนื่องจากภาวะลำไส้ใหญ่อักเสบโครห์น

• แผลในปาก

• เบื่ออาหารและน้ำหนักลด

• ปวดบริเวณใกล้หรือรอบทวารหนัก

ในผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง อาจมีอาการอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น:

• ผิวหนัง ดวงตา และข้ออักเสบ

• ตับหรือท่อน้ำดีอักเสบ

• เด็กมีการเจริญเติบโตช้าหรือพัฒนาการทางเพศล่าช้าในวัยแรกรุ่น

ควรปรึกษาแพทย์หากคุณมีการเปลี่ยนแปลงของระบบขับถ่ายอย่างต่อเนื่อง หรือมีอาการใดๆ ที่อาจบ่งชี้ถึงภาวะนี้ เช่น:

• ปวดท้อง

• มีเลือดในอุจจาระ

• ท้องเสียต่อเนื่องและไม่ตอบสนองต่อยาที่หาซื้อได้ทั่วไป

• มีไข้โดยไม่ทราบสาเหตุ นานกว่าหนึ่งหรือสองวัน

• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ

ภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญของภาวะนี้ ที่อาจเกิดขึ้นได้แก่:

• ลำไส้อุดตัน: ภาวะนี้ส่งผลต่อความหนาของผนังลำไส้ เมื่อเวลาผ่านไป บางส่วนของลำไส้อาจมีแผลเป็นและตีบแคบลง ทำให้ขัดขวางการเคลื่อนที่ของอาหารที่กำลังย่อยและดูดซึมในระบบทางเดินอาหาร ส่งผลให้ผู้ป่วยอาจต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อเอาส่วนที่อุดตันออก

• แผลในลำไส้: การอักเสบเรื้อรังสามารถนำไปสู่การเกิดแผลได้ทุกที่ในระบบทางเดินอาหาร รวมถึงในปากและทวารหนัก

• ริดสีดวงทวาร (Fistula): เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยที่สุด โดยมักเกิดขึ้นใกล้หรือรอบๆ บริเวณทวารหนัก

• ฝีคัณฑสูตร (Anal fissure)

• ภาวะขาดสารอาหาร: อาการท้องเสีย ปวดท้อง และปวดเกร็ง อาจทำให้ผู้ป่วยกินอาหารได้น้อยลงหรือไม่สามารถดูดซึมสารอาหารได้เพียงพอ อาการที่พบบ่อยคือ ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กหรือขาดวิตามินบี 12

• มะเร็งลำไส้ใหญ่: ภาวะนี้ที่ส่งผลต่อลำไส้ใหญ่จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ผู้ป่วยตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ด้วยการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy) ทุก 10 ปี เริ่มตั้งแต่อายุ 50 ปี (สำหรับผู้ที่ไม่มีภาวะนี้ หรือปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ควรเริ่มที่อายุ 50 ปี)

• โลหิตจาง, ความผิดปกติของผิวหนัง, โรคกระดูกพรุน, ข้ออักเสบ และโรคถุงน้ำดีหรือตับ

• ยาบางชนิดที่ใช้รักษาภาวะนี้ โดยการกดการทำงานของ ระบบภูมิคุ้มกัน มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงเล็กน้อยในการเกิดมะเร็ง เช่น มะเร็งต่อมน้ำเหลืองและมะเร็งผิวหนัง

โครห์น ติดต่อได้หรือไม่?

โรคโครห์น ไม่ใช่โรคติดต่อ ไม่สามารถแพร่จากผู้ป่วยไปสู่ผู้ที่มีสุขภาพดีได้

ปัจจัยเสี่ยงของ โครห์น

ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงในการเป็น โรคโครห์น ได้แก่:

• อายุ: ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้ทุกช่วงอายุ แต่ช่วงอายุที่พบความเสี่ยงสูงสุดมักจะอยู่ที่ประมาณ 30 ปี

• เชื้อชาติ: แม้ว่าภาวะนี้จะส่งผลกระทบต่อทุกกลุ่มเชื้อชาติ แต่พบว่าชาวผิวขาวและผู้มีเชื้อสายชาวยุโรปตะวันออก (Ashkenazi) มีความเสี่ยงสูงสุด อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันอุบัติการณ์ของโครห์นกำลังเพิ่มขึ้นในกลุ่มคนผิวดำที่อาศัยอยู่ในอเมริกาเหนือและสหราชอาณาจักร

• ประวัติครอบครัว: ผู้ป่วยภาวะนี้ มากถึง 1 ใน 5 มีสมาชิกในครอบครัวเป็นโรคนี้

• การสูบบุหรี่: การสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุดและสามารถควบคุมได้ในการพัฒนาของภาวะนี้ นอกจากนี้ การสูบบุหรี่ยังทำให้อาการของโรครุนแรงขึ้นและเพิ่มความเสี่ยงที่ผู้ป่วยจะต้องได้รับการผ่าตัด

• ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs)

• การใช้ชีวิตในเขตเมืองหรือเขตอุตสาหกรรม: หากคุณอาศัยอยู่ในพื้นที่เหล่านี้ คุณมีแนวโน้มที่จะเป็นโครห์นมากขึ้น สิ่งนี้บ่งชี้ว่าปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม รวมถึงการรับประทานอาหารที่มีไขมันสูงหรืออาหารแปรรูป อาจมีบทบาทสำคัญในการเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะนี้

การจัดการและป้องกัน โครห์น

บางครั้งผู้ป่วยอาจรู้สึกไม่สามารถควบคุมภาวะนี้ได้ แต่การปรับเปลี่ยนอาหารและการใช้ชีวิตสามารถช่วยควบคุมอาการของโรคและยืดระยะเวลาระหว่างการกำเริบของอาการได้

การรับประทานอาหาร

ไม่มีหลักฐานที่แน่ชัดว่าอาหารเป็นสาเหตุของภาวะนี้ แต่บางชนิดอาจทำให้อาการแย่ลง หากคุณพบว่าอาหารบางอย่างกระตุ้นอาการ ควรหลีกเลี่ยง ด้านล่างนี้เป็นคำแนะนำที่อาจมีประโยชน์:

• จำกัดผลิตภัณฑ์นม: การบริโภคผลิตภัณฑ์นมอาจทำให้อาการแย่ลงในบางราย โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะไม่ทนแลคโตส

• ลองอาหารไขมันต่ำ: อาหารที่มีไขมันสูงอาจทำให้อาการท้องเสียและไม่สบายตัวแย่ลง

• จำกัดใยอาหาร: ผักผลไม้สดและธัญพืชบางชนิดอาจทำให้อาการแย่ลง หากการรับประทานผักผลไม้ดิบทำให้รู้สึกไม่สบาย ให้ลองนึ่ง อบ หรือตุ๋นแทน

• หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้น: อาหารรสจัด แอลกอฮอล์ และคาเฟอีน อาจทำให้อาการรุนแรงขึ้น

คำแนะนำด้านโภชนาการอื่นๆ

• รับประทานอาหารมื้อเล็กๆ แต่บ่อยขึ้น: การแบ่งมื้ออาหารออกเป็นมื้อเล็กๆ หลายมื้อตลอดวัน อาจช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้ง่ายขึ้น

• ดื่มน้ำให้เพียงพอ: พยายามดื่มน้ำสะอาดมากๆ ในแต่ละวัน น้ำเปล่าเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด แอลกอฮอล์และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนจะกระตุ้นลำไส้และอาจทำให้อาการท้องเสียแย่ลง ขณะที่เครื่องดื่มอัดแก๊สมักทำให้เกิดแก๊สในกระเพาะและลำไส้

• พิจารณาเสริมวิตามินรวม: เนื่องจากภาวะนี้รบกวนความสามารถในการดูดซึมสารอาหาร และอาหารของคุณอาจถูกจำกัด การเสริมวิตามินรวมและแร่ธาตุจึงมักมีประโยชน์ อย่างไรก็ตาม ควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานวิตามินหรืออาหารเสริมใดๆ

การงดสูบบุหรี่

การสูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด โครห์น และเมื่อเป็นโรคแล้ว การสูบบุหรี่จะทำให้อาการแย่ลง ผู้ป่วยที่สูบบุหรี่มีแนวโน้มที่จะมีอาการกำเริบซ้ำบ่อยขึ้น ต้องใช้ยามากขึ้น และต้องเข้ารับการผ่าตัดซ้ำ การเลิกบุหรี่สามารถช่วยปรับปรุงสุขภาพระบบทางเดินอาหารโดยรวมได้ รวมถึงประโยชน์ต่อสุขภาพอื่นๆ อีกมากมาย

การจัดการความเครียด

แม้ว่าความเครียดจะไม่ได้เป็นสาเหตุของภาวะนี้ แต่ก็สามารถทำให้อาการแย่ลงได้ แม้ว่าจะไม่สามารถหลีกเลี่ยงความเครียดได้เสมอไป แต่ผู้ป่วยสามารถเรียนรู้วิธีจัดการกับความเครียดได้ เช่น:

• การออกกำลังกายสม่ำเสมอ

• การฝึกไบโอฟีดแบ็ค (Biofeedback)

• การฝึกผ่อนคลายและหายใจลึกๆ เป็นประจำ

การวินิจฉัย โครห์น

ในการวินิจฉัยภาวะนี้ แพทย์อาจทำการตรวจหลายอย่างดังนี้:

• การตรวจเลือด: เพื่อตรวจหาภาวะโลหิตจางและการอักเสบ

• การตรวจอุจจาระ: เพื่อหาเลือดแฝงในอุจจาระและเชื้อก่อโรค

• การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy): การตรวจนี้ช่วยให้แพทย์สามารถมองเห็นลำไส้ใหญ่ทั้งหมดและลำไส้เล็กส่วนปลาย (Terminal ileum) โดยใช้กล้องส่องที่มีลักษณะบางและยืดหยุ่น มีแสงและกล้องติดอยู่ที่ปลาย ระหว่างการส่องกล้อง แพทย์อาจเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อขนาดเล็กเพื่อนำไปตรวจชิ้นเนื้อ หากพบกลุ่มเซลล์อักเสบที่เรียกว่า Granulomas จะช่วยยืนยันการวินิจฉัยของภาวะนี้

• การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan)

• การตรวจสร้างภาพด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI): เครื่องสแกน MRI ใช้สนามแม่เหล็กและคลื่นวิทยุสร้างภาพที่มีรายละเอียดของอวัยวะและเนื้อเยื่อ การทำ MRI มีประโยชน์อย่างยิ่งในการประเมินริดสีดวงทวารบริเวณรอบทวารหนัก (MRI Pelvis) หรือลำไส้เล็ก (MR Enterography)

• การส่องกล้องแคปซูล (Capsule endoscopy): สำหรับการตรวจนี้ ผู้ป่วยจะกลืนแคปซูลที่มีกล้องขนาดเล็กติดอยู่ กล้องจะถ่ายภาพลำไส้เล็ก จากนั้นจะส่งข้อมูลไปยังเครื่องบันทึกที่ผู้ป่วยสวมไว้ที่เอว ภาพจะถูกดาวน์โหลดลงคอมพิวเตอร์และแสดงบนหน้าจอเพื่อตรวจสอบสัญญาณของภาวะนี้ กล้องจะออกจากร่างกายหลังการขับถ่ายอุจจาระ

แนวทางการรักษา โครห์น

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาภาวะนี้ให้หายขาดได้ และไม่มีวิธีการรักษาใดที่เหมาะกับผู้ป่วยทุกคน เป้าหมายของการรักษาคือการลดการอักเสบที่เป็นสาเหตุของอาการ ควบคุมภาวะแทรกซ้อน และทำให้อาการทุเลาลงในระยะยาว

• ยาต้านการอักเสบ: ยาเหล่านี้ช่วยลดการอักเสบ แต่มีผลต่อระบบภูมิคุ้มกันของผู้ป่วยซึ่งเป็นตัวสร้างสารก่อการอักเสบ สำหรับบางคน การใช้ยาร่วมกันอาจมีประสิทธิภาพมากกว่าการใช้ยาชนิดเดียว

• ยากดภูมิคุ้มกัน

• ยาปฏิชีวนะ: อาจช่วยลดการระบายหนองและบางครั้งรักษาช่องริดสีดวงทวารและฝีในผู้ป่วยภาวะนี้ นักวิจัยบางคนยังเชื่อว่ายาปฏิชีวนะช่วยลดแบคทีเรียที่เป็นอันตรายในลำไส้ที่อาจกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันในลำไส้ นำไปสู่การอักเสบ

• ยาลดอาการท้องเสีย: ใยอาหารเสริมบางชนิดช่วยลดอาการท้องเสียเล็กน้อยถึงปานกลางโดยการเพิ่มปริมาณอุจจาระ

• ยาแก้ปวด: สำหรับอาการปวดเล็กน้อย แพทย์อาจแนะนำให้ใช้พาราเซตามอล (Paracetamol) แต่ไม่ใช่ยาแก้ปวดทั่วไปอื่นๆ เช่น ไอบูโปรเฟน หรือ นาพรอกเซนโซเดียม

• ธาตุเหล็กเสริม: หากผู้ป่วยมีเลือดออกในลำไส้เรื้อรัง อาจนำไปสู่ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กและจำเป็นต้องได้รับธาตุเหล็กเสริม

• วิตามินบี 12: ภาวะนี้ทำให้ร่างกายขาดวิตามินบี 12 ดังนั้น ผู้ป่วยอาจได้รับวิตามินบี 12 โดยการฉีด วิตามินบี 12 ช่วยป้องกันภาวะโลหิตจาง ส่งเสริมการเจริญเติบโตและพัฒนาการที่ปกติ และจำเป็นอย่างยิ่งต่อการทำงานของระบบประสาท

• แคลเซียมและวิตามินดีเสริม

คำถามที่พบบ่อย

โครห์น มีสาเหตุเกิดจากอะไร?

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่เชื่อว่าเกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรมร่วมกับความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งทำให้ระบบภูมิคุ้มกันโจมตีเซลล์ในระบบทางเดินอาหารของตนเอง ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม เช่น อาหารและแบคทีเรียในลำไส้ ก็อาจมีบทบาทในการกระตุ้นให้เกิดภาวะนี้ได้

อาหารสามารถช่วยจัดการอาการของโรคโครห์นได้หรือไม่?

อาหารไม่สามารถรักษาโรคนี้ให้หายขาดได้ แต่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินสามารถช่วยควบคุมอาการและลดการกำเริบของโรคได้ การหลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการ เช่น ผลิตภัณฑ์นม ไขมันสูง หรืออาหารรสจัด การกินอาหารมื้อเล็กๆ บ่อยขึ้น และการดื่มน้ำให้เพียงพอ เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ผู้ป่วยรู้สึกดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์หรือนักโภชนาการเพื่อวางแผนการกินที่เหมาะสม

โครห์น เป็นอันตรายถึงชีวิตหรือไม่?

โครห์น เป็นภาวะเรื้อรังที่อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้หากไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม เช่น ลำไส้อุดตัน แผลในลำไส้ หรือมะเร็งลำไส้ใหญ่ในระยะยาว อย่างไรก็ตาม ด้วยการวินิจฉัยและการรักษาที่ทันท่วงที รวมถึงการดูแลตนเองอย่างต่อเนื่อง ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถจัดการกับอาการและมีคุณภาพชีวิตที่ดีได้ และลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายถึงชีวิต

บทความที่เกี่ยวข้อง

กลุ่มอาการ Horner: รู้จักสาเหตุ อาการ และวิธีรักษาที่ถูกต้อง29 มิถุนายน 2026 อาการชักเวสต์ (West Syndrome): สัญญาณ 3 อย่างที่พ่อแม่ควรรู้29 มิถุนายน 2026 ไส้เลื่อน: 5 อาการเตือนที่คุณต้องรู้ พร้อมวิธีรักษาที่ได้ผล29 มิถุนายน 2026 โรคสตีเวนส์-จอห์นสัน: สัญญาณเตือน 80% คนไม่รู้! รักษาอย่างไร?29 มิถุนายน 2026

เครื่องมือสุขภาพ

คำนวณ BMI