โรคหอบหืด หรือโรคหลอดลมอักเสบภูมิแพ้ เป็นภาวะอักเสบเรื้อรังของระบบทางเดินหายใจ ความเครียดทางอารมณ์ เช่น ความกลัว ความกังวล หรือความโกรธ สามารถกระตุ้นให้เกิดความเครียดทางประสาท ซึ่งทำให้อาการของโรคแย่ลงได้ หากผู้ป่วยมีอาการกำเริบอย่างรุนแรงและไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
โรคหอบหืด คืออะไร?
โรคหอบหืด เป็นภาวะเรื้อรังของระบบทางเดินหายใจ เมื่อเกิดอาการหอบหืด เยื่อบุผิวของหลอดลมจะบวม อักเสบ และไวต่อสิ่งกระตุ้นได้ง่าย การหดเกร็งและการอักเสบจะทำให้ทางเดินหายใจตีบแคบลง ส่งผลให้การไหลเวียนของอากาศเข้าและออกจากปอดลดลง
เมื่ออาการบวมรุนแรงขึ้น ทางเดินหายใจก็จะยิ่งแคบลงเรื่อยๆ ในขณะนี้ ผู้ป่วยจะต้องเผชิญกับภาวะหายใจมีเสียงหวีดและหายใจลำบากอย่างมาก
อาการของ โรคหอบหืด มีอะไรบ้าง?
อาการหอบหืด อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล แต่โดยทั่วไปมักมีลักษณะดังนี้:
- ไอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเวลากลางคืนหรือตอนเช้า
- หายใจมีเสียงหวีด หรือมีเสียงฟี้ดฟัดขณะหายใจ
- หายใจหอบ
- แน่นหน้าอก หรือรู้สึกเจ็บปวดบริเวณหน้าอก
- นอนหลับยาก เนื่องจากหายใจลำบาก
เมื่อใดที่ควรไปพบแพทย์?
ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันทีหากคุณมีอาการรุนแรงเหล่านี้:
- หายใจเร็ว
- ใบหน้า ริมฝีปาก หรือเล็บซีดหรือมีสีคล้ำ
- ผิวหนังบริเวณซี่โครงยุบเข้าเมื่อหายใจเข้า
- หายใจลำบากขณะเดินหรือพูดคุย
- อาการกำเริบของโรคหอบหืด ไม่ทุเลาลงหลังจากใช้ยา
การกำเริบของอาการหอบหืดคือเมื่ออาการของคุณแย่ลงอย่างกะทันหัน ทางเดินหายใจจะหดเกร็ง บวม หรือเต็มไปด้วยเสมหะเหนียว
ผู้ป่วยโรคหอบหืดทุกคนไม่ได้มีอาการเหมือนกันเมื่อเกิดการกำเริบ คุณอาจมีอาการที่แตกต่างกันไปในแต่ละช่วงเวลา
การแบ่งประเภทของหอบหืด
แพทย์จะแบ่งระดับความรุนแรงของโรคหอบหืดตามอาการดังนี้:
- หอบหืดเป็นครั้งคราวแบบไม่รุนแรง: อาการไม่รุนแรงเกิดขึ้นน้อยกว่า สองครั้งต่อสัปดาห์ อาการในเวลากลางคืนน้อยกว่าสองครั้งต่อเดือน มีการกำเริบของโรคน้อยครั้ง
- หอบหืดเรื้อรังแบบไม่รุนแรง: อาการเกิดขึ้น สามถึงหกครั้งต่อสัปดาห์ อาการในเวลากลางคืนสามถึงสี่ครั้งต่อเดือน การกำเริบของโรคอาจส่งผลกระทบต่อกิจกรรมในชีวิตประจำวัน
- หอบหืดเรื้อรังระดับปานกลาง: อาการเกิดขึ้น สามถึงหกครั้งต่อสัปดาห์ อาการในเวลากลางคืนสามถึงสี่ครั้งต่อเดือน การกำเริบของโรคอาจส่งผลกระทบต่อกิจกรรมในชีวิตประจำวัน
- หอบหืดเรื้อรังระดับรุนแรง: อาการเกิดขึ้นต่อเนื่องตลอดทั้งวันและคืน คุณต้องจำกัดกิจกรรมในชีวิตประจำวัน
สาเหตุของ หอบหืด
สาเหตุที่พบบ่อยที่กระตุ้นให้เกิดอาการหอบหืด ได้แก่:
- การติดเชื้อ เช่น ไซนัสอักเสบ ไข้หวัด และไข้หวัดใหญ่
- สารก่อภูมิแพ้ เช่น ละอองเกสรดอกไม้ เชื้อรา ขนสัตว์เลี้ยง และไรฝุ่น
- สารระคายเคือง เช่น กลิ่นฉุนจากน้ำหอมหรือน้ำยาทำความสะอาด
- มลพิษทางอากาศ
- อากาศเย็นหรือการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ เช่น อุณหภูมิหรือความชื้น
- โรคกรดไหลย้อน (GERD)
- อารมณ์ที่รุนแรง เช่น ความวิตกกังวล การหัวเราะ ความเศร้า หรือความเครียด
- การแพ้ยา
- การแพ้สารกันบูดที่เรียกว่าซัลไฟต์ ซึ่งพบได้ในอาหารบางชนิด เช่น กุ้ง ผักดอง เบียร์และไวน์ ผลไม้แห้ง และน้ำมะนาวหรือน้ำมะนาวขวด
การวินิจฉัยภาวะหอบหืด ทำได้อย่างไร?
หากคุณสงสัยว่าตนเองเป็นหอบหืด ควรไปพบแพทย์ แพทย์จะทำการตรวจร่างกายและสอบถามเกี่ยวกับอาการและประวัติทางการแพทย์ของคุณ
คุณจะได้รับการตรวจเพื่อดูว่าปอดทำงานได้ดีเพียงใด รวมถึง:
- การตรวจสไปโรเมทรี (Spirometry): การทดสอบการหายใจแบบง่ายๆ นี้จะวัดปริมาณอากาศที่คุณหายใจออกและความเร็วในการหายใจออก
- การวัดอัตราการไหลสูงสุด (Peak Flow Meter): เครื่องวัดอัตราการไหลสูงสุดสามารถช่วยให้คุณทราบสาเหตุที่ทำให้อาการหอบหืดของคุณแย่ลง ประสิทธิภาพของการรักษา และเมื่อใดที่คุณต้องการการดูแลฉุกเฉิน
- การทดสอบไนตริกออกไซด์ในลมหายใจ (Exhaled Nitric Oxide Test): คุณจะหายใจเข้าไปในท่อที่เชื่อมต่อกับเครื่องที่วัดปริมาณไนตริกออกไซด์ในลมหายใจของคุณ ร่างกายสร้างก๊าซนี้ตามปกติ แต่ระดับอาจสูงขึ้นหากทางเดินหายใจของคุณอักเสบ
การทดสอบอื่นๆ ที่คุณอาจได้รับการทำได้แก่:
- การเอกซเรย์ปอด: แม้ว่าจะไม่ใช่การทดสอบเฉพาะสำหรับหอบหืด แต่แพทย์อาจใช้เพื่อยืนยันว่าไม่มีสาเหตุอื่นที่ทำให้เกิดอาการของคุณ การเอกซเรย์คือภาพภายในร่างกายของคุณ ซึ่งทำด้วยรังสีปริมาณต่ำ
- การทำ CT scan ทรวงอก: เทคนิคนี้ใช้เพื่อดูภายในปอดของคุณ การสแกนปอดและไซนัสสามารถระบุปัญหาทางกายภาพหรือโรค (เช่น การติดเชื้อ) ที่อาจทำให้เกิดปัญหาในการหายใจหรือทำให้อาการแย่ลงได้
- การทดสอบภูมิแพ้: อาจเป็นการตรวจเลือดหรือการทดสอบทางผิวหนัง เพื่อดูว่าคุณแพ้สัตว์เลี้ยง ฝุ่น เชื้อรา และละอองเกสรดอกไม้หรือไม่ หลังจากทราบสารก่อภูมิแพ้แล้ว คุณสามารถทำการรักษาเพื่อป้องกันและลดการกำเริบของอาการหอบหืดได้
- การตรวจหาสารอีโอซิโนฟิลในเสมหะ (Sputum Eosinophil Count): การทดสอบนี้จะตรวจหาระดับเซลล์เม็ดเลือดขาว (อีโอซิโนฟิล) ที่สูงในส่วนผสมของน้ำลายและเสมหะที่ออกมาเมื่อคุณไอ
แนวทางการรักษาภาวะหอบหืด
วิธีการรักษาหอบหืดหลายวิธีสามารถช่วยลดอาการของคุณได้ แพทย์จะทำงานร่วมกับคุณเพื่อวางแผนการรักษาและเลือกยาที่เหมาะสม ซึ่งอาจรวมถึง:
- สเตียรอยด์ชนิดพ่น: ยาเหล่านี้ใช้รักษาหอบหืดในระยะยาว คุณจะต้องใช้เป็นประจำทุกวันเพื่อควบคุมอาการหอบหืด สเตียรอยด์ชนิดพ่นช่วยป้องกันและบรรเทาอาการบวมภายในทางเดินหายใจ และอาจช่วยให้ร่างกายสร้างเมือกน้อยลง คุณจะใช้เครื่องพ่นยาเพื่อนำยาเข้าสู่ปอด ตัวอย่างสเตียรอยด์ชนิดพ่นทั่วไปได้แก่ Budesonide (Pulmicort) และ Fluticasone (Flixotide)
- สารเสริมลูโคไตรอีน (Leukotriene Modifiers): เป็นอีกหนึ่งการรักษาหอบหืดระยะยาว ยาเหล่านี้จะยับยั้งลูโคไตรอีน ซึ่งเป็นสารในร่างกายที่ก่อให้เกิดอาการหอบหืด ตัวอย่างยาต้านลูโคไตรอีนที่พบบ่อยได้แก่ Montelukast (Singulair) และ Zafirlukast (Accolate)
- ยา Beta-agonists ออกฤทธิ์นาน: ยาเหล่านี้ช่วยคลายกล้ามเนื้อเรียบในหลอดลมของคุณ
เครื่องพ่นยาแบบผสม: อุปกรณ์นี้จะให้ สเตียรอยด์ชนิดพ่น และยา Beta-agonists ออกฤทธิ์นานร่วมกัน เพื่อบรรเทาอาการหอบหืดของคุณ
- ยาธีโอฟิลลีน (Theophylline): ยานี้ช่วยเปิดทางเดินหายใจและลดอาการแน่นหน้าอก คุณใช้ยาที่ออกฤทธิ์นานนี้โดยการรับประทานเอง หรือร่วมกับสเตียรอยด์ชนิดพ่น
- ยา Beta-agonists ออกฤทธิ์สั้น: ยาเหล่านี้เรียกว่ายาบรรเทาอาการฉุกเฉิน หรือยาพ่นฉุกเฉิน ช่วยคลายกล้ามเนื้อรอบทางเดินหายใจและลดอาการต่างๆ
- ยาต้านโคลิเนอร์จิก (Anticholinergics): ยาขยายหลอดลม เหล่านี้ช่วยป้องกันการหดเกร็งของกล้ามเนื้อเรียบในหลอดลม ยาที่พบบ่อยได้แก่ Ipratropium (Atrovent), Tiotropium bromide (Spiriva), Fenoterol และ Ipratropium (Berodual)
- สเตียรอยด์ชนิดรับประทานและฉีดทางหลอดเลือดดำ: ยาเหล่านี้ช่วยลดอาการบวมและอักเสบในทางเดินหายใจ คุณจะใช้สเตียรอยด์ชนิดรับประทานในระยะสั้น ประมาณ 5 วันถึง 2 สัปดาห์ สเตียรอยด์ชนิดรับประทานที่พบบ่อยได้แก่ Methylprednisolone (Medrol) และ Prednisolone
การดูแลภาวะหอบหืด ด้วยตนเองที่บ้าน
แม้ว่ายาจะเป็นสิ่งสำคัญในการควบคุมหอบหืด แต่คุณสามารถใช้มาตรการดูแลตนเองที่บ้านเพื่อช่วยจัดการอาการได้ ดังนี้:
- หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เกิดอาการหอบหืด
- ออกกำลังกายเป็นประจำ
- รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม
- ฝึกการหายใจเพื่อลดอาการ เพื่อให้คุณต้องการยาน้อยลง
บางคนใช้วิธีการรักษาเสริม เช่น โยคะ การฝังเข็ม การบำบัดด้วยการตอบสนองทางชีวภาพ (biofeedback) หรืออาหารเสริม เช่น วิตามินซี ควรปรึกษาแพทย์ก่อนลองใช้วิธีการเหล่านี้
คำถามที่พบบ่อย
คำถาม: อะไรคือสิ่งกระตุ้นหลักที่ทำให้เกิดอาการหอบหืดกำเริบ?
คำตอบ: สิ่งกระตุ้นหลักอาจรวมถึงการติดเชื้อทางเดินหายใจ (เช่น ไข้หวัดใหญ่), สารก่อภูมิแพ้ (เช่น ละอองเกสรดอกไม้, ไรฝุ่น, ขนสัตว์เลี้ยง), สารระคายเคือง (เช่น มลพิษทางอากาศ, กลิ่นฉุน), อากาศเย็น, การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศ, โรคกรดไหลย้อน และอารมณ์ที่รุนแรง เช่น ความเครียด
คำถาม: หอบหืดสามารถรักษาให้หายขาดได้หรือไม่?
คำตอบ: ปัจจุบัน หอบหืด ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาดได้ แต่สามารถควบคุมอาการได้ด้วยการใช้ยาและการจัดการสิ่งกระตุ้นอย่างเหมาะสม ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้เกือบปกติ หากได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องและถูกวิธี
คำถาม: ฉันควรทำอย่างไรเมื่อเกิดอาการหอบหืดกำเริบเฉียบพลัน?
คำตอบ: หากมีอาการหอบหืดกำเริบเฉียบพลัน ควรใช้ยาพ่นฉุกเฉิน (ยา Beta-agonists ออกฤทธิ์สั้น) ตามแผนการรักษาที่แพทย์กำหนด หากอาการไม่ดีขึ้นหรือไม่ทุเลาลงหลังจากใช้ยา หรือมีอาการรุนแรง เช่น หายใจลำบากมาก ริมฝีปากซีด ควรรีบไปพบแพทย์หรือขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที
ควรไปพบแพทย์เมื่อใด
ควรไปพบแพทย์หากอาการรุนแรงขึ้น อาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลเบื้องต้น มีไข้สูง เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก อ่อนแรงผิดปกติ ขาดน้ำ มีเลือดออก หรือมีอาการที่กระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวควรขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์โดยเร็ว
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
ข้อมูลอ้างอิงหลักจากหน่วยงานและแหล่งความรู้ทางการแพทย์ที่น่าเชื่อถือ
บทความที่เกี่ยวข้อง
ความหมายค่าเลือด: ตรวจเช็คสุขภาพ 10 สิ่งที่ควรรู้
ดื่มน้ำมะพร้าวทุกวันดีต่อสุขภาพไหม? 1 ลูก/วัน ดีจริงหรือ?
โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบในหญิง: สัญญาณเตือนและวิธีรักษ | กระเพาะปัสสาวะอักเสบหญิง
โรคกลากอันตรายไหม? สัญญาณที่ควรรู้และวิธีดูแลตัวเอง
