โรคสังข์: สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และวิธีรักษาที่ควรรู้

ภาพรวมของ โรคสังข์

โรคสังข์ เป็นการติดเชื้อรา Pityrosporum ovale ที่ผิวหนังชั้นนอก ซึ่งพบได้บ่อย โดยเฉพาะในสภาพอากาศร้อนชื้น การติดเชื้อนี้สามารถแพร่กระจายจากคนหนึ่งไปอีกคนหนึ่งได้ง่าย ผ่านการสัมผัสโดยตรง หรือการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน เช่น เสื้อผ้าหรือผ้าเช็ดตัว แม้ว่าภาวะนี้จะไม่เป็นอันตรายร้ายแรง แต่ก็อาจส่งผลกระทบต่อความสวยงาม เนื่องจากทำให้เกิดรอยด่างสีอ่อน (ผิวหนังขาดเม็ดสี) บนผิวหนังได้ เชื้อราผิวหนัง ชนิดนี้สามารถรักษาให้หายได้ไม่ยากด้วยยาต้านเชื้อราแบบทาภายนอก แต่ก็มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ หากมีการสัมผัสกับสิ่งของหรือเสื้อผ้าที่มีเชื้อโรคอยู่

สาเหตุของ โรคสังข์

เชื้อรา Pityrosporum ovale เจริญเติบโตบนพื้นผิวของผิวหนัง เชื้อรานี้จะส่งผลกระทบต่อชั้นหนังกำพร้า ทำให้เม็ดสีใต้ผิวหนังเปลี่ยนแปลงไป ก่อให้เกิดบริเวณที่สีผิวจางลงหรือขาดเม็ดสี (ขาวกว่าบริเวณผิวหนังโดยรอบอย่างชัดเจน)

ปัจจัยเสี่ยงบางประการของ โรคสังข์ ได้แก่:

• สภาพอากาศร้อนชื้น เช่น ในประเทศไทย
• มีเหงื่อออกมาก
• ผิวหนังมีการผลิตน้ำมันมากเกินไป
• ระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง (เช่น ผู้ป่วย HIV เด็กที่เพิ่งหายจากไข้หวัดใหญ่หรือหัด)
• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน โดยเฉพาะในช่วงวัยรุ่น การตั้งครรภ์ หรือการใช้ฮอร์โมนทดแทน
• สุขอนามัยส่วนบุคคลไม่ดี

อาการของ สังข์

อาการของ โรคสังข์ ประกอบด้วย:

• การปรากฏของผื่นบนผิวหนังทีละน้อย ซึ่งจะเพิ่มจำนวนและขนาดขึ้นเรื่อยๆ
• ผิวหนังมีสีที่แตกต่างจากบริเวณโดยรอบ (อาจจะสว่างกว่าหรือเข้มกว่า) โดยอาจเป็นสีขาว ชมพู หรือน้ำตาล
• ตำแหน่งที่พบบ่อย ได้แก่ คอ อก หลัง และแขนทั้งสองข้าง อย่างไรก็ตาม สามารถพบได้ทุกส่วนของร่างกาย
• ผิวหนังอาจมีอาการคัน ซึ่งจะแย่ลงเมื่อโดนแดดหรือมีเหงื่อออก
• การติดเชื้อราทำให้ผิวหนังไม่สามารถสัมผัสกับแสงแดดได้ตามปกติ

การแยกความแตกต่างระหว่าง สังข์ กับ กลาก

ทั้งโรคสังข์และกลากเป็นภาวะทางผิวหนังที่เกิดจากการติดเชื้อรา แม้ว่าทั้งสองโรคจะมีสาเหตุและอาการที่แตกต่างกัน แต่มีวิธีการรักษาที่ค่อนข้างคล้ายกัน (ดูในส่วนการรักษา)

สังข์ ติดต่อได้อย่างไร?

สังข์สามารถแพร่เชื้อผ่านการสัมผัสผิวหนังโดยตรง หรือทางอ้อมผ่านของใช้ส่วนตัว ดังนี้:

• การใช้เสื้อผ้าร่วมกัน
• การใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน (เช่น ผ้าเช็ดหน้า ผ้าเช็ดตัว มีดโกนหนวด)

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงเป็น สังข์?

• สังข์สามารถเกิดขึ้นได้ทุกวัย แต่ส่วนใหญ่พบในเด็ก วัยรุ่น และคนหนุ่มสาว
• ผู้ที่มีผิวมัน
• ผู้ที่มีเหงื่อออกมาก
• ผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง (เช่น HIV, AIDS, ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับการบำบัดด้วยเคมีบำบัด, เด็กที่เพิ่งหายจากไข้หวัดใหญ่หรือหัด)
• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน (วัยรุ่น, การตั้งครรภ์, การใช้ยาคุมกำเนิด)

การป้องกัน สังข์

สังข์เป็น เชื้อราผิวหนัง ที่สามารถป้องกันได้ด้วยมาตรการบางอย่างดังต่อไปนี้:

• หลีกเลี่ยงสภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิสูงมาก หรือสภาพอากาศร้อนชื้น
• หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับแสงแดดที่รุนแรง โดยเฉพาะในช่วงฤดูร้อน
• หลีกเลี่ยงการมีเหงื่อออกมากเกินไป เมื่อทำงานหรือออกกำลังกายหนัก ควรเช็ดเหงื่อให้แห้ง
• รักษาสุขอนามัยส่วนบุคคลให้สะอาด ไม่ใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น โดยเฉพาะกับผู้ป่วยสังข์หรือกลาก ควรซักเสื้อผ้าและผ้าปูที่นอนเป็นประจำ
• เมื่ออาบน้ำเด็กเล็ก ควรเช็ดตัวให้แห้งสนิทก่อนสวมเสื้อผ้า

การวินิจฉัย สังข์

การวินิจฉัยจะพิจารณาจากอาการและผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ:

อาการ:

• ผื่นผิวหนังมีสีอ่อนลงหรือเข้มขึ้น สีชมพู ขนาด 4 ถึง 5 มิลลิเมตร ซึ่งส่วนใหญ่พบบริเวณคอ อก หลัง และแขน
• รอยโรคอาจดูเหมือนไม่มีขุย แต่เมื่อขูดจะพบขุยละเอียด

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ:

• พบเชื้อราจากขุยผิวหนังเมื่อส่องด้วยกล้องจุลทรรศน์โดยตรง
• พบเส้นใยเชื้อราและสปอร์ที่มีผนังหนาจำนวนมากเมื่อตรวจสอบด้วยสารละลาย KOH 10%
• การเพาะเชื้อไม่ค่อยมีประโยชน์ในการวินิจฉัย เนื่องจากเชื้อรา Pityrosporum ovale ต้องการสภาพแวดล้อมพิเศษ และมักพบอยู่บนผิวหนังของคนปกติด้วย
• การส่องด้วยไฟ Wood’s lamp จะเห็นบริเวณที่สีผิวจางลงเนื่องจากการติดเชื้อรา และเกิดแสงเรืองรองสีเขียวอ่อน

แนวทางการรักษา สังข์

การรักษา สังข์

• การใช้ยาและครีม ยาต้านเชื้อรา ตามคำแนะนำของแพทย์ ควรทายารอบๆ รอยโรคทุกวันอย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 1-2 สัปดาห์ ผื่นและขุยจะหายไป อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงของสีผิวในบริเวณที่เป็นรอยโรคอาจใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะกลับมาเป็นปกติ
• หากโรคลุกลามไปในหลายบริเวณของผิวหนัง หรือมีพื้นที่ของรอยโรคกว้าง อาจพิจารณาใช้ ยาต้านเชื้อรา ชนิดรับประทาน ตัวอย่างเช่น Ketoconazole 200 มิลลิกรัม/วัน รับประทาน 7 วัน (ควรระมัดระวังการทำงานของตับเมื่อใช้ยา)

สังข์ในเด็กเล็ก

ผิวหนังของเด็กเล็กบอบบางและระคายเคืองง่าย จึงไม่สามารถใช้ยา สังข์ เหมือนผู้ใหญ่ได้ จำเป็นต้องได้รับการตรวจและคำแนะนำจากแพทย์ เพื่อให้ได้รับการดูแลที่เหมาะสม

คำถามที่พบบ่อย

คำถาม: สังข์เป็นอันตรายถึงชีวิตหรือไม่?

คำตอบ: สังข์ไม่เป็นอันตรายถึงชีวิตหรือก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงต่อสุขภาพ แต่ส่งผลกระทบต่อความสวยงามและอาจทำให้รู้สึกไม่สบายตัวจากอาการคัน โดยเฉพาะเมื่อมีเหงื่อออกหรือโดนแดด

คำถาม: สังข์ติดต่อกันได้อย่างไร?

คำตอบ: สังข์ติดต่อได้จากการสัมผัสผิวหนังโดยตรงกับผู้ติดเชื้อ หรือการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน เช่น เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว หรืออุปกรณ์แต่งกายอื่นๆ ที่มีเชื้อราปนเปื้อนอยู่

คำถาม: เด็กเล็กสามารถเป็น สังข์ ได้หรือไม่ และมีข้อควรระวังอย่างไร?

คำตอบ: เด็กเล็กสามารถเป็นสังข์ได้เช่นกัน โดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่นเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมน ผิวหนังของเด็กเล็กมีความบอบบาง การรักษาจึงควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพื่อเลือกยาและวิธีการที่เหมาะสมและปลอดภัยที่สุด